Tại sao gà luộc là món không thể thiếu trong mâm cỗ của người Việt?

Dù mâm cao cỗ đầy nhưng gà luộc là món không thể thiếu trong mâm cỗ của người Việt, đặc biệt là gà luộc ngậm hoa hồng. Vậy tại sao người Việt lại cúng gà luộc ngậm hoa?

>>> Tất tần tật thông tin về ông Công ông Táo là người Việt ai cũng cần biết

>>> Mách bạn cách chuẩn bị mâm cỗ cúng ông Công ông Táo nhiều phúc lộc nhất

>>> Bài cúng ông Công ông Táo năm 2021 theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam chuẩn nhất

Tại sao mâm cỗ Tết không bao giờ thiếu món gà luộc?

Từ bao đời nay, gà luộc là món ăn vô cùng quen thuộc với người Việt. Đặc biệt vào các dịp lễ Tết, gà luộc là món gần như không bao giờ vắng mặt trong mâm cơm cúng và mâm cỗ. 

Ngày nay, nhiều thức ăn ngon lành, lạ miệng, lạ mắt được bày biện trong mâm cúng Tết, gà luộc cũng không còn là món ăn được săn đón vì cả năm mới được ăn vài lần nữa. Bởi vì, không chỉ là món ăn, gà luộc là vật phẩm cúng dường không thể vắng mặt trong phong tục cúng giỗ của người Việt.

Vậy, tại sao mâm cỗ Tết người Việt nhất định phải có gà, mà không thể thay thế bằng một loại thịt nào khác?

Tại sao gà luộc là món không thể thiếu trong mâm cỗ của người Việt? 001

Theo nhà nghiên cứu dân gian Nguyễn Hùng Vĩ, từ thời cổ đại, gà trống đã trở thành loài vật linh thiêng trong nhiều hệ thống tín ngưỡng và thờ cúng với tư cách là lễ vật. Đối với tín ngưỡng văn hóa dân gian Việt Nam, con gà trống lại càng là biểu tượng gần gũi và gắn liên với đời sống của người Việt. Cụ thể:

Gà là loài gia cầm được nhân loại thuần hóa từ rất sớm. Gà trống có thói quen gáy sáng, tiếng gáy vang xa, báo thức cho cả cộng đồng, nó trở thành dấu hiệu báo thời gian để con người ý thức về phạm trù ngày. Gà mái mắn đẻ và khéo nuôi con, khả năng sinh sản số lượng lớn, có ích cho chăn nuôi. 

Bên cạnh đó, gà ăn hạt cây và tôm tép nhỏ, sinh vật nhỏ, ít cạnh tranh với thực phẩm của người. Hơn nữa, tầm vóc nhỏ của gà đáp ứng cho nhiều hoàn cảnh kinh tế khác nhau, tiện dụng để trở thành lễ vật cúng dường.

Trong khi đó, xét về khía cạnh tâm linh, loài gà, đặc biệt là gà trống rất quan trọng trong tín ngưỡng thờ mặt trời với cư dân trồng lúa nước. Gà gọi mặt trời để tạo nên phạm trù thời gian, gà mổ thần sét khi nó xuống đánh người (Người xưa, mỗi khi gặp giông bão, người Việt cổ thường bập miệng gọi gà như một cách “dọa” lại sấm sét).

Đối với tục lệ cúng gà vào các dịp lễ Tết cổ truyền được cho là bắt nguồn từ một truyện cổ dân gian. Truyện kể rằng xưa kia Ngọc Hoàng thấy mặt đất lạnh lẽo và ẩm thấp quá mới sai mười mặt trời ngày đêm chiếu rọi. Nhưng đến khi đất đã khô trắng, nứt nẻ rồi mà Ngọc Hoàng vẫn chưa gọi mặt trời về, loài người và cỏ cây khốn đốn vì nắng hạn. 

Tại sao gà luộc là món không thể thiếu trong mâm cỗ của người Việt? 002

Sau đó, một chàng dũng sĩ thạo bắn cung đã bắn rụng 9 mặt trời. Mặt trời cuối cùng thấy thế hãi quá, bèn bay tít lên cao và trốn biệt, không ló ra nữa. Mặt đất lại lạnh lẽo tối tăm như thuở đầu. Con người và loài vật thấy thế, tìm đủ cách để gọi mặt trời nhưng thất bại. Cho đến khi, một chú gà trống khỏe mạnh rướn cổ cất tiếng gáy vang lừng khiến mặt trời tò mò ngó xuống rồi quên cả sợ hãi hạ thấp dần, thế gian mới sáng bừng trở lại. Đến tối, khi gà lên chuồng thì mặt trời lại nấp đi.

Tục cúng tế bằng một con gà trống từ đó mà thành, với hy vọng nó sẽ đánh thức mặt trời, để năm mới ngập tràn ánh sáng rực rỡ, mưa thuận gió hòa. Kể từ đó, con gà từ một vật nuôi quen thuộc trong “lục súc” đã thành một mã văn hóa gắn liền với tín ngưỡng tôn sùng mặt trời của dân tộc nông nghiệp lúa nước, có mặt trong nhiều văn bản dân gian, tín ngưỡng, truyền thuyết cũng như lời ăn tiếng nói hằng ngày. 

Tại sao gà luộc là món không thể thiếu trong mâm cỗ của người Việt? 003

Tại sao gà luộc là món không thể thiếu trong mâm cỗ của người Việt? 004

Cách luộc gà ngậm hoa hồng trong mâm cỗ cúng chuẩn nhất, đẹp mắt nhất

Chọn gà luộc ngậm hoa hồng trong mâm cỗ cúng chuẩn nhất

Gà cúng trong dịp giao thừa và Tết Nguyên đán, nhất định phải là gà trống hoa - những chú gà mới lớn, mới le te gáy, chưa mọc cựa, chưa từng đạp mái. Ngoài ra, những con gà trống già cũng chỉ dùng để ăn, chứ không dùng cúng tế, vì không còn “tinh khiết”, mà thịt lại đen, xương lại cứng. Còn gà mái, chỉ có thể để ăn, tuyệt đối không dâng cúng.

Tại sao gà luộc là món không thể thiếu trong mâm cỗ của người Việt? 005

Theo một tiểu thương bán gà luộc kỳ cựu ở chợ Hàng Bè - chợ nhà giàu nổi tiếng bán đồ ăn ngon ở Hà Nội, chú gà trống cực phẩm để dâng cúng, quan trọng nhất là phải có mào đỏ cờ tươi tắn, mào nhú cao đều nhau, không có vết thâm hay sẹo. 

Tiếp đến, gà chọn để cúng thường có lông mượt, óng ả, lông đuôi dài; vạch lông lườn ra sờ thấy săn chắc, vùng nách gà dày thịt, thấy tia máu nhưng không có vết bầm; mỏ khô và sắc nhọn; chân thon, không có vảy cứng, không bị gãy móng; phao câu gà hồng hào, khô ráo, không có chất nhầy hoặc phân ướt. \

Đặc biệt, gà phải tươi tỉnh, nhanh nhẹn, mắt sáng tinh anh, chứ đủ mọi yếu tố rồi mà chú ta lờ đờ, mắt rũ như người buồn ngủ, đầu gục thì cũng chẳng nên mua. 

Đối với gà đã thịt sẵn, chỉ còn cách dựa vào trọng lượng vừa tầm, ngắm toàn thân gà xem có sẹo, bầm tím gì không, mào có đẹp không; da căng bóng, ít mỡ, sờ thịt chắc là có thể dùng để dâng cúng.

Mổ gà và buộc gà để ngậm hoa hồng trong mâm cỗ cúng chuẩn nhất

Gà luộc để cúng sau khi mổ phải buộc cánh tiên, luộc sao cho thật khéo thì mới xứng với công tuyển lựa. Khi mổ gà cũng cần cắt tiết và mổ moi khéo léo sao cho không lộ vết cắt ở diều, không rách bụng.

Đối với gà cúng cánh tiên, người ta có thể buộc cánh tiên dáng chầu, hai cánh được buộc sát cổ, miệng gà ngậm hai cánh, cổ ngóc lên cao; hoặc dáng cánh hơi xòe, đầu ngóc lên, cổ rướn như gà chuẩn bị gáy. Cũng có những nơi sáng tạo nắn những dáng gà chầu rất đẹp, nhưng quan trọng là phải giữ cho da gà không rách, cánh gà không gãy. Chân gà sẽ được quặp lại, sát hai bên đùi hoặc nhét vào bụng, tạo thế gà quỳ xuống phục xuống chầu.

Tại sao gà luộc là món không thể thiếu trong mâm cỗ của người Việt? 006

Luộc gà ngậm hoa hồng trong mâm cỗ cúng chuẩn nhất

Chọn được gà ngon, mổ được gà chuẩn cũng phải luộc gà cẩn thận mới ra được thành phẩm gà luộc ngậm hoa hồng đẹp mắt, không bị xiên vẹo hay thâm đầu. Theo lời cô Nguyễn Thị Dung, một tiểu thương có kinh nghiệm 20 năm bán gà ở chợ Thanh Hà, khi luộc gà cúng nhất định phải giữ nguyên phao câu để mỡ bên trong gà không bị tiết ra, da gà mới sáng, căng, để nguội đến đâu cũng không bị khô da. Nồi luộc gà cũng phải là nồi to để gà được ngập, chín đều hai bên. 

Đặc biệt, khi luộc phần tiết và lòng gà cũng phải luộc riêng, để không bị vẩn nước luộc cũng như đen gà. Nếu cầu kỳ hơn, khi vớt gà ra phải rửa sạch cặn bẩn bằng nước lạnh, lấy khăn sạch thấm khô gà rồi bôi mỡ nước lên để da gà bóng bẩy, vàng óng suốt cả ngày.

Dâng cúng 

Khi dâng cúng, người ta phải tháo lạt trước khi cúng, cho gà ngậm một bông hồng đỏ cờ hoặc đỏ tươi, có hương thơm, không có sâu, không nở quá to; chứ không dùng hồng nhung màu thâm hoặc hoa hồng màu khác. Nếu không tìm được hoa hồng, có thể thay bằng một quả ớt sừng tỉa hoa cài vào miệng gà. Phần lòng mề, tiết gà phải đặt phía dưới bụng, tạo dáng dũng mãnh, đầy đặn.

Gà cúng trong tiết giao thừa phải được bày ở mâm ngoài trời, đầu quay ra đường, phao câu hướng vào trong nhà với ý nghĩa chầu mặt trời, đón ánh sáng ban mai chiếu rọi vào nhà, đón quan Hành khiển cai quản năm mới đi qua.

Còn gà cúng ban thờ gia tiên những ngày Nguyên đán, có những nhà cho đầu gà quay vào phía bát hương, phao câu quay ra ngoài; có người lại quay đầu ra ngoài giống như cúng giao thừa. 

Tại sao gà luộc là món không thể thiếu trong mâm cỗ của người Việt? 007

Chặt gà

Đối với gà luộc để bày mâm cỗ, gà trống hay mái có thể xuê xoa, nhưng nhất định phải chặt ra xếp trên đĩa. Các cụ xưa đã truyền lại bí quyết chặt gà “dao sắc không bằng chắc kê”. Ngoài dao sắc, thớt nặng, người chặt gà (thường là đàn ông trong nhà) cũng phải có tay khỏe, chặt dứt khoát để con gà luộc khéo không bị “phá hỏng”. 

Để chặt được gà đẹp, trước hết phải rạch đùi ra rồi, má đùi cũng phải được xẻ dọc theo nách tiến tới phần lưng thành hình bình hành. Cánh gà cũng cắt theo chiều nách nhưng hơi phạm vào phần ức một ít để cho phần cánh có thêm thịt.

Sau đó, phần cổ, lưng phải chặt vuông vức theo chiều dọc. Dứt khoát, chỉn chu từng miếng, từng miếng rồi mới bỏ lên đĩa, xếp sao cho phần có da lộ hết bên ngoài, phần xương xẩu, thịt ít da ẩn phía dưới. Một lớp lá chanh không quá già để xộc mùi hăng, không quá non để nát lá, phải đúng độ bánh tẻ thơm lừng, bùi ngậy thái chỉ mỏng tang rắc lên trên, ấy là xong phần bày biện.

Món gà luộc và gà luộc ngậm hoa hồng tuy không phải cầu kỳ, cũng chẳng được coi là cao lương mỹ vị nhưng nó là món "nhất định phải có" trong các mâm cỗ hoặc mâm cỗ cúng các dịp quan trọng. Thế nhưng, phàm là người Việt gần như chẳng ai thấy ngán mà vẫn háo hức mỗi dịp lễ Tết để được thưởng thức món gà luộc thơm lừng, béo ngậy, chấm chút muối ớt chanh vừa miệng vô cùng mà có thể ăn mãi không chán.

Copy link

https://dulich.petrotimes.vn/tai-sao-ga-luoc-la-mon-khong-the-thieu-trong-mam-co-cua-nguoi-viet-598779.html

Theo: Petrotimes