Đề xuất cấm khí đốt Nga của EU gây bất ổn cho thị trường châu Âu

Văn bản này đưa ra hai lệnh cấm quan trọng: một là cấm nhập khẩu khí đốt Nga, hai là cấm cung cấp các dịch vụ tại các cảng tiếp nhận LNG cho khách hàng Nga trong dài hạn. Những quy định mới này sẽ áp dụng đối với các hợp đồng được ký kết sau ngày công bố dự thảo, kể từ ngày 1/1/2026, với các giai đoạn chuyển tiếp dành cho các thỏa thuận đã ký trước đó, kéo dài đến ngày 1/1/2028.

Những hệ lụy về pháp lý và hợp đồng

Đề xuất này làm dấy lên nhiều lo ngại về mặt hợp đồng. EC cho rằng lệnh cấm nên được coi là một trường hợp bất khả kháng, tuy nhiên không đưa ra bất kỳ đảm bảo nào về việc lập luận này có được công nhận tại các tòa trọng tài quốc tế hay không. Ngoài ra, văn bản cũng không làm rõ liệu việc tạm ngừng giao hàng có đảm bảo tuân thủ quy định hay cần chấm dứt hợp đồng một cách chính thức, khiến các nhà nhập khẩu có thể đối mặt với các yêu cầu bồi thường tài chính hoặc pháp lý.

Những ràng buộc này áp dụng cho tất cả các hợp đồng, dù là dài hạn hay giao ngay, trong đó một số hợp đồng kéo dài đến năm 2041. Các sửa đổi hợp đồng được thực hiện sau thời điểm công bố dự thảo sẽ được xem là hợp đồng mới và do đó phải chịu tác động của lệnh cấm kể từ năm 2026. Cơ chế này hạn chế khả năng đàm phán linh hoạt giữa bên mua và bên bán, đồng thời làm gia tăng nguy cơ xảy ra tranh chấp pháp lý.

Tăng cường các biện pháp minh bạch đối với hoạt động nhập khẩu

EC yêu cầu mức độ minh bạch chưa từng có đối với các hợp đồng nhập khẩu khí đốt. Các doanh nghiệp sẽ phải cung cấp cho cơ quan hải quan và EC những thông tin chi tiết về sản lượng, các điều khoản trong hợp đồng và khả năng truy xuất nguồn gốc của các phân tử khí. Mọi hoạt động nhập khẩu thông qua một số điểm liên kết nhất định sẽ được mặc định là khí đốt có nguồn gốc từ Nga, trừ khi có bằng chứng “rõ ràng và không thể tranh cãi” để chứng minh điều ngược lại. Điều này có thể cản trở quá trình tiếp cận thị trường đối với một số dòng khí, đặc biệt ở khu vực Trung và Đông Âu.

Các nhà khai thác cảng tiếp nhận LNG cũng sẽ phải tuân thủ nghĩa vụ khai báo về các dịch vụ cung cấp cho các thực thể Nga. Các cơ quan hải quan có thể ban hành lệnh từ chối nhập khẩu nếu tài liệu được đánh giá là không thỏa đáng, từ đó gây khó khăn cho nhiều bên tham gia thị trường.

Kế hoạch đa dạng hóa quốc gia và sự khác biệt giữa các quốc gia thành viên

Các quốc gia thành viên sẽ phải đệ trình kế hoạch đa dạng hoá quốc gia trước tháng 3/2026, trong đó nêu rõ cách thức họ sẽ loại bỏ khí đốt Nga khỏi cơ cấu năng lượng. Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, một số quốc gia như Hungary, Slovakia và Áo đã bày tỏ quan ngại sâu sắc, chỉ trích những thiếu sót trong quá trình phân tích tác động kinh tế và nhấn mạnh sự phụ thuộc của cơ sở hạ tầng năng lượng hiện tại vào nguồn cung từ Nga.

Trong trường hợp xảy ra bất đồng liên quan đến các kế hoạch này hoặc quá trình thực thi trên thực tế, đề xuất không đưa ra bất kỳ cơ chế giải quyết tranh chấp nào và để ngỏ khả năng các bất đồng kéo dài. Tuy nhiên, EC có thể đưa ra khuyến nghị điều chỉnh, nhưng các quốc gia vẫn có quyền tự chủ trong việc quyết định hướng đi của mình.

Sản lượng ít chịu tác động, nhưng giá dự kiến sẽ tăng cao

Theo các mô phỏng thị trường, kế hoạch loại bỏ nguồn cung khí đốt Nga có thể được bù đắp bằng các nguồn thay thế, đặc biệt là dòng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đổ về từ Mỹ, mà không gây ra tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng. Tuy nhiên, quá trình tái cơ cấu này sẽ kéo theo mức tăng giá vừa phải, ước tính vào khoảng 0,20 đến 0,35 USD/MMBTU tại các trung tâm khí đốt lớn của châu Âu trong giai đoạn 2028-2035. Dù vậy, các quốc gia Trung Âu như Hungary vẫn đặc biệt dễ tổn thương trước bất kỳ sự cố nào xảy ra tại các điểm nhập khẩu thay thế.

Theo báo cáo: "Đề xuất này có thể tạo áp lực pháp lý nhưng không đảm bảo chấm dứt hiệu lực tất cả các hợp đồng bị ảnh hưởng đúng vào các thời hạn đã định" (OIES, công bố tháng 7/2025).

Nguồn:Đề xuất cấm khí đốt Nga của EU gây bất ổn cho thị trường châu Âu

Anh Thư

nangluongquocte.petrotimes.vn