Doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu: Công cụ nào giám sát, quản lý giá?

Doanh nghiệp phải kê khai các yếu tố cấu thành giá

Trước câu hỏi được đặt ra là nếu cho phép doanh nghiệp tự quyết giá bán lẻ xăng dầu, Bộ Công Thương sẽ có những công cụ nào để kiểm soát, giám sát việc hình thành giá, đặc biệt trong trường hợp doanh nghiệp điều chỉnh giá tăng nhanh nhưng giảm chậm so với diễn biến giá thế giới?

Bà Nguyễn Thuý Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, dự thảo xuyên suốt với mục tiêu xây dựng nghị định là giá xăng dầu sẽ bám sát theo cơ chế thị trường và có sự quản lý của Nhà nước. Dự thảo đã trao quyền quyết định giá cho các doanh nghiệp. Doanh nghiệp tính toán giá bán theo công thức Nhà nước quy định.

Một công cụ để Nhà nước giám sát khi doanh nghiệp tự tính toán theo công thức, quyết định giá bán, doanh nghiệp phải kê khai các yếu tố cấu thành giá và mức giá bán, giải trình việc biến động khi thay đổi giá bán với cơ quan nhà nước.

Việc kê khai được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng. Cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng sẽ được hoàn chỉnh và áp dụng trong cả nước.

Đối với phần mềm này cũng sẽ có những cảnh báo đối với các yếu tố bất thường về giá để các cơ quan quản lý nhà nước như Sở Công Thương cũng như Bộ Công Thương giám sát từ những cảnh báo này và có sự kiểm tra, giám sát thường xuyên khi doanh nghiệp quyết định giá, thay đổi giá bán. Đây là yếu tố giám sát đầu tiên.

Hệ thống cảnh báo này cũng sẽ cảnh báo rất kịp thời đến các Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường để biết được những thương nhân nào kê khai nhưng không giải trình được hết các yếu tố biến động làm tăng mức giá hay giảm mức giá. Đây là công cụ xuyên suốt trong quá trình chúng tôi xây dựng.

Ngoài ra, đối với nguyên tắc quy định tần suất hay biên độ thay đổi giá, khi doanh nghiệp thay đổi giá, họ cũng phải có những căn cứ nhất định để thay đổi giá.

Doanh nghiệp khi định giá xăng, dầu phải kê khai công thức tính, các yếu tố cấu thành và giải trình các biến động chi phí

Theo quy định, Nhà nước sẽ không điều hành giá hàng tuần nữa mà doanh nghiệp thay đổi giá căn cứ hoạt động kinh doanh thực tế theo chu kỳ của doanh nghiệp mình, khi các yếu tố hình thành giá có sự thay đổi, như: chi phí đầu vào thay đổi, lợi nhuận thay đổi hay chi phí kinh doanh định mức thay đổi… để xác định giá và doanh nghiệp phải giải trình sự thay đổi các yếu tố này.

Doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào sự thay đổi của chi phí kinh doanh định mức. Trong tất cả các yếu tố hình thành giá, có một yếu tố chi phí kinh doanh định mức Nhà nước vẫn còn đang quy định để thông báo cho doanh nghiệp đưa vào công thức tính.

Khi Nhà nước sử dụng công cụ bình ổn giá, tức là điều hành bình ổn giá xăng dầu, doanh nghiệp cũng căn cứ vào đây để thay đổi giá.

Theo Bà Hiền, đây là những công cụ, những nguyên tắc đang thiết kế để quản lý giá xăng dầu khi doanh nghiệp quyết định giá bán.

Hiện nay, giá bán lẻ xăng dầu trong nước thường được tính từ giá mua do thương nhân tự xác định theo thực tế kinh doanh. Tuy nhiên, dư luận cho rằng cách tính này dẫn đến nguyên tắc “mua cao bán cao, mua thấp bán thấp” theo thực tế và không kịp biến động theo ngày của giá thế giới sẽ dễ gây lệch pha.

Về vấn đề này, bà Hiền cho biết mặt hàng xăng dầu lưu chứa trong kho, bể, bồn, rất khó quy định cứng nhắc việc theo dõi chính xác từng lô hàng mua vào bán ra để áp giá. Mục tiêu điều hành giá xăng dầu là tiến tới cơ chế thị trường minh bạch, cạnh tranh, bám sát tín hiệu giá thế giới, nhưng ưu tiên cao nhất là đảm bảo an ninh năng lượng và nguồn cung.

Không lo ngại việc thương nhân đầu mối chi phối hoàn toàn giá

Trả lời về việc nâng mức tổng nguồn tối thiểu đối với thương nhân đầu mối lên 300.000 m³/tấn mỗi năm, bà Nguyễn Thuý Hiền cho biết, nội dung này nằm trong chỉ đạo chung của Chính phủ về việc xây dựng các nghị định kinh doanh xăng dầu, trong đó phải tái cơ cấu đầu mối và nâng cao năng lực của các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu khi tham gia thị trường.

Về hạn mức phân giao tối thiểu hàng năm trước đây cho các doanh nghiệp dựa trên hạn mức thực hiện năm trước của doanh nghiệp và tổng mức tiêu thụ dự kiến của cả nước. Cái này chưa thể hiện rõ được năng lực, bởi vì có những doanh nghiệp thương nhân đầu mối thực hiện tổng mức tối thiểu rất thấp.

Ở đây chúng ta đang đặt ra vấn đề đối với các doanh nghiệp đầu mối phải là những doanh nghiệp có đủ năng lực để đảm bảo cung ứng hàng hóa, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng cho đất nước.

Vì vây, Bộ tính toán và nâng điều kiện đối với các thương nhân đầu mối, phải đáp ứng được tổng nguồn tối thiểu 300.000 m³/năm. Với việc nâng tổng mức tối thiểu của các doanh nghiệp đầu mối, tại thời điểm hiện nay có khoảng hơn một nửa số thương nhân đầu mối sẽ đạt hạn mức này.

Tuy nhiên, không có nghĩa một nửa doanh nghiệp không đạt hạn mức này và nếu không thực hiện trong 2 năm, như dự thảo quy định bắt đầu áp dụng từ năm 2027, thì sẽ loại bỏ, rời thị trường ngay được .

Theo Bà Nguyễn Thuý Hiền, về lo ngại khi các thương nhân đầu mối với quy định như hiện nay tại dự thảo thì sẽ chi phối giá bán và như vậy sẽ không công bằng cho những doanh nghiệp bán lẻ.

Trong dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu hiện nay thì không phải mỗi thương nhân đầu mối được quyết định giá. Hiện nay chúng ta đang thiết kế theo hướng thương nhân đầu mối và những thương nhân phân phối hoạt động độc lập cũng được quyết định giá. Như vậy, thị trường sẽ có sự cạnh tranh giá bởi các thương nhân đầu mối và các thương nhân phân phối độc lập.

Hiện nay, với việc thiết kế giảm tầng nấc trung gian phân phối như trước đây, trước đây có ba tầng nấc, hiện nay giảm xuống còn hai tầng nấc. Với việc giảm tầng nấc trung gian, sắp tới thị trường xuất hiện nhiều thương nhân phân phối. Chúng tôi đang dự kiến với mô hình mới này, nếu các doanh nghiệp thực hiện ngay theo quy định mà họ chuyển đổi thì có thể có khoảng hơn 10.500 doanh nghiệp tư nhân phân phối xăng dầu và họ được quyết định giá bán.

Như vậy, thị trường cạnh tranh rất khốc liệt, rất mạnh mẽ. Cho nên không lo ngại việc thương nhân đầu mối chi phối hoàn toàn giá. Trong bối cảnh đó, thương nhân đầu mối cũng phải cạnh tranh rất mạnh với các thương nhân phân phối. Đặc biệt, ở những vùng sâu, vùng xa, những nơi mà thương nhân phân phối hoạt động ngay tại những địa bàn đó thì việc cạnh tranh đối với họ rất khó.

Nguồn:Doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu: Công cụ nào giám sát, quản lý giá?

Anh Đào

thuongtruong.com.vn