Thể thao Việt Nam: Từ SEA Games tới thách thức ASIAD 20

Đội tuyển điền kinh giành Huy chương Vàng nội dung 4x400m tiếp sức nữ. Ảnh: INT

Sau SEA Games 33, thể thao Việt Nam đứng trước bài toán then chốt, làm thế nào để chuyển lợi thế ở Đông Nam Á thành khả năng tranh chấp huy chương tại ASIAD 20. Vấn đề không chỉ là thành tích, mà là lực lượng, chiến lược đầu tư và ứng dụng khoa học công nghệ trong huấn luyện.

Cơ hội bứt phá

Khép lại SEA Games 33, thể thao Việt Nam giành tổng cộng 278 huy chương, gồm 87 Huy chương Vàng, 81 Huy chương Bạc và 110 Huy chương Đồng, xếp hạng ba toàn đoàn. Dù chưa chạm tới chỉ tiêu tham vọng từ 90 đến 110 Huy chương Vàng đặt ra trước ngày lên đường, kết quả này vẫn phản ánh khá sát thực lực của thể thao Việt Nam ở đấu trường khu vực.

Bên cạnh những môn còn gây thất vọng như cử tạ, bắn cung, judo, xe đạp, quần vợt hay bóng bàn, bức tranh tổng thể cho thấy chất lượng chuyên môn của các đội tuyển đang đi lên, đồng thời khẳng định hướng đầu tư có trọng điểm của ngành thể thao là phù hợp và phát huy hiệu quả.

Theo ông Nguyễn Hồng Minh - Phó Cục trưởng Cục Thể dục Thể thao Việt Nam, Trưởng đoàn thể thao Việt Nam tại SEA Games 33, điểm nhấn lớn nhất của đoàn nằm ở thành tích tại các môn thuộc hệ thống thi đấu Olympic. Cụ thể, thể thao Việt Nam giành 59 Huy chương Vàng ở nhóm môn này, trong đó điền kinh đóng góp 12 Huy chương Vàng, vật 10 và bắn súng 8.

Ngoài ra, hai môn thuộc hệ thống ASIAD là karate và cầu mây mang về thêm 7 Huy chương Vàng. Như vậy, tổng cộng 66 Huy chương Vàng đến từ các môn Olympic và ASIAD, chiếm gần 76% tổng số Huy chương Vàng của đoàn.

Trưởng đoàn Nguyễn Hồng Minh nhấn mạnh, với các môn và nội dung thuộc nhóm Olympic, thành tích của vận động viên Việt Nam tại SEA Games 33 có thể xem là đã hoàn thành nhiệm vụ. Quan trọng hơn, kỳ đại hội này không chỉ được nhìn nhận qua số lượng huy chương, mà còn đóng vai trò như một “bài kiểm tra” cần thiết để ngành thể thao rà soát lực lượng, đánh giá chiều sâu chuyên môn và xác định các mũi nhọn hướng tới ASIAD 20.

Trong bối cảnh thể thao Việt Nam đặt mục tiêu khoảng 5 Huy chương Vàng tại kỳ đại hội 2026, những gương mặt đã khẳng định năng lực ở SEA Games 33 sẽ tiếp tục được đặt kỳ vọng, trở thành lực lượng nòng cốt trên hành trình chinh phục đấu trường châu lục.

Đặc biệt, SEA Games 33 cũng cho thấy rõ dấu hiệu chuyển giao thế hệ ở nhiều môn thể thao, đặc biệt là các môn mũi nhọn.

Ở điền kinh, lớp vận động viên kế cận cho Nguyễn Thị Oanh đang dần hình thành, với những gương mặt nổi bật như Lê Thị Tuyết, Bùi Thị Ngân, trong khi ở các cự ly tốc độ ghi nhận sự tiến bộ đáng chú ý của Lê Thị Cẩm Tú… Cùng với đó, điền kinh Việt Nam xác định hướng đầu tư trọng tâm vào các nội dung tiếp sức nam, tiếp sức nữ và tiếp sức hỗn hợp 4x400m – những nội dung không chỉ có khả năng cạnh tranh huy chương tại ASIAD, mà còn mở ra cơ hội giành suất chính thức dự Olympic.

Với môn bơi, bài toán then chốt không nằm ở thành tích ngắn hạn, mà là yêu cầu xây dựng một chiến lược đầu tư bài bản, dài hơi cho lớp vận động viên trẻ. Những cái tên như Nguyễn Thúy Hiền, Nguyễn Quang Thuấn, Trần Quốc Văn, Mai Trần Tuấn Anh hay Dương Văn Hoàng Quy được xem là nền tảng cho tương lai, đòi hỏi sự kiên nhẫn, tính toán khoa học và đầu tư đồng bộ để từng bước nâng tầm bơi Việt Nam trên các đấu trường lớn. Tính cấp thiết của chiến lược này càng trở nên rõ nét trong bối cảnh gương mặt chủ lực Nguyễn Huy Hoàng đã bắt đầu bộc lộ dấu hiệu chững lại về chuyên môn.

Tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026, ngành thể thao xác định rõ định hướng đầu tư có chiều sâu cho các môn thuộc hệ thống Olympic và ASIAD. Thay cho cách làm dàn trải, thể thao Việt Nam sẽ tập trung nguồn lực tốt nhất vào những môn có khả năng cạnh tranh huy chương tại ASIAD 20 cũng như các vòng loại Olympic 2028.

Nhấn mạnh tinh thần đổi mới, Cục trưởng Cục Thể dục Thể thao Việt Nam Nguyễn Danh Hoàng Việt cho biết toàn ngành sẽ đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, y sinh học và dinh dưỡng hiện đại vào công tác huấn luyện, qua đó tạo nền tảng vững chắc để thể thao đỉnh cao Việt Nam hướng tới sự bứt phá.

Về cơ chế chính sách, ngày 30/12/2025, Phó Thủ tướng Mai Văn Chính đã ký ban hành Nghị định số 349/2025/NĐ-CP, quy định chế độ đối với các thành viên đội thể thao tham gia tập trung tập huấn, thi đấu, có hiệu lực từ ngày 15/2/2026.

Nghị định này thay thế Nghị định 152/2018/NĐ-CP, đồng thời điều chỉnh mạnh mẽ các chế độ tiền lương, tiền công tập huấn và thi đấu dành cho huấn luyện viên, vận động viên. Đây được xem là bước chuyển quan trọng, tạo cú hích về chính sách, đưa đãi ngộ cho lực lượng làm thể thao thành tích cao lên một mặt bằng mới.

Đơn cử, theo quy định mới, huấn luyện viên trưởng đội tuyển quốc gia được hưởng mức 1.100.000 đồng/người/ngày, huấn luyện viên đội tuyển quốc gia 750.000 đồng/người/ngày; huấn luyện viên trưởng đội tuyển trẻ 750.000 đồng/người/ngày và huấn luyện viên đội tuyển trẻ 550.000 đồng/người/ngày.

Tính theo số ngày tập trung thực tế, một huấn luyện viên trưởng đội tuyển quốc gia có thể nhận hơn 26 triệu đồng mỗi tháng. Với vận động viên, mức chi trả đạt 550.000 đồng/người/ngày đối với đội tuyển quốc gia và 430.000 đồng/người/ngày đối với đội tuyển trẻ, tương đương gần 15 triệu đồng/tháng cho một tuyển thủ quốc gia...

'Nữ hoàng nhảy cao' SEA Games 33 Bùi Thị Kim Anh. Ảnh: INT

Nhận diện thách thức

Cục Thể dục Thể thao Việt Nam cho biết, trong năm 2026, song song với nhiệm vụ chuẩn bị cho các vòng loại Olympic 2028, thể thao Việt Nam sẽ tham dự bốn đại hội thể thao quốc tế lớn, gồm ASIAD 20 tại Nagoya (Nhật Bản), Olympic trẻ tại Senegal, Đại hội thể thao trong nhà và võ thuật châu Á (chưa xác định địa điểm) và Đại hội thể thao bãi biển châu Á tại Trung Quốc.

Trong số này, ASIAD 20, diễn ra từ ngày 19/9 đến 4/10, không chỉ là thước đo phản ánh rõ nhất vị thế của thể thao Việt Nam trên bản đồ châu lục, mà còn cho thấy năng lực cạnh tranh các suất trực tiếp dự Olympic 2028. Thậm chí, kết quả tại Nagoya còn có giá trị dự báo khả năng tranh chấp huy chương ở đấu trường Olympic.

Đáng chú ý hơn, ASIAD 20 được xem như “bài kiểm tra” quan trọng cho bước khởi đầu của giai đoạn chiến lược “vươn tầm” 2030 - 2045, đánh dấu sự chuyển biến trong tư duy và cách tiếp cận của Việt Nam đối với việc xây dựng và phát triển thể thao đỉnh cao.

Trong những năm gần đây, nhiều chuyên gia thể thao chỉ ra thực trạng, thành tích của Việt Nam tại sân chơi ASIAD vẫn thiếu tính ổn định, vì thế không thể lấy kết quả ở SEA Games làm thước đo hay cơ sở chắc chắn để dự báo khả năng tranh chấp huy chương tại đấu trường châu Á.

Tại SEA Games 31 năm 2022, đoàn Việt Nam dẫn đầu tuyệt đối với 205 Huy chương Vàng. Đến SEA Games 32 năm 2023, dù không đặt mục tiêu đứng đầu, thể thao Việt Nam vẫn giữ ngôi nhất toàn đoàn với 136 Huy chương Vàng, đồng thời lập dấu mốc lịch sử khi lần đầu tiên xếp số một chung cuộc ở một kỳ SEA Games tổ chức trên sân khách.

Tuy nhiên, khi bước ra đấu trường ASIAD, kết quả lại không được như kỳ vọng từ kết quả sân chơi khu vực. Tại ASIAD 19 năm 2023, thể thao Việt Nam chỉ giành được 3 Huy chương Vàng, thậm chí còn thấp hơn thành tích 4 Huy chương Vàng ở ASIAD 18.

Đến Olympic Paris 2024, Việt Nam không giành được huy chương nào, với kết quả tốt nhất là xạ thủ Trịnh Thu Vinh xếp hạng 4 ở nội dung 10m súng ngắn hơi. Đây cũng là kỳ thế vận hội thứ hai liên tiếp chúng ta trắng tay, sau dấu ấn lịch sử tại Rio 2016 với 1 Huy chương Vàng và 1 Huy chương Bạc.

Tại ASIAD 20, Trịnh Thu Vinh được xem là niềm hy vọng vàng lớn nhất của thể thao Việt Nam. Nữ xạ thủ quê Thanh Hóa đã khẳng định vị thế với 4 Huy chương Vàng tại SEA Games 33, chỉ một năm sau khi lỡ hẹn với tấm Huy chương Đồng Olympic Paris 2024 trong gang tấc.

Sự tiến bộ rõ rệt ấy đặt ra kỳ vọng lớn, nhưng cũng kéo theo câu hỏi, liệu điều đó có đủ bảo đảm một tấm Huy chương Vàng tại đại hội thể thao châu lục trên đất Nhật Bản? Quan trọng hơn, với Trịnh Thu Vinh cũng như bắn súng Việt Nam, còn là khả năng thể hiện được bản lĩnh và đẳng cấp châu lục một cách ổn định, qua đó tạo nền tảng cho những mục tiêu lớn hơn ở đấu trường Olympic.

Thực tế cho thấy, bắn súng vốn là môn thể thao đặc thù, nơi các xạ thủ thường tạo nên kỳ tích vào những thời điểm ít được kỳ vọng nhất. Tấm Huy chương Vàng Olympic của Hoàng Xuân Vinh là minh chứng điển hình, và tại ASIAD 19, Phạm Quang Huy đã phần nào tái hiện điều đó.

Tuy nhiên, thực tế sau chiến tích ở ASIAD 19 cho thấy Quang Huy chưa thể duy trì phong độ để tiếp tục tái hiện những màn trình diễn đạt đẳng cấp châu lục. Điều này cũng phản ánh rõ thách thức lớn của thể thao Việt Nam, không chỉ tạo ra những khoảnh khắc bùng nổ, mà còn phải xây dựng được sự ổn định và chiều sâu chuyên môn để có thể cạnh tranh bền vững ở sân chơi châu Á. Thu Vinh có thay đổi được tiền lệ không vui này?

Xạ thủ Trịnh Thu Vinh trong một chương trình giao lưu sau thành tích đoạt 4 Huy chương Vàng SEA Games 33. Ảnh: INT

Điền kinh luôn giữ vai trò trung tâm trong hệ thống các môn Olympic. Nhiều kỳ SEA Games gần đây, môn thể thao được định danh “nữ hoàng” chứng kiến cuộc cạnh tranh quyết liệt giữa Việt Nam và Thái Lan.

Kết thúc kỳ đại hội khu vực lần thứ 33, điền kinh Thái Lan giành lại vị trí số một với 13 Huy chương Vàng, trong khi Việt Nam bám sát phía sau với 12 Huy chương Vàng. Nếu xét tổng số huy chương, Việt Nam thậm chí còn nhỉnh hơn đối thủ. Tuy nhiên, những con số thống kê này chưa đủ để khẳng định vị thế của hai nền điền kinh đã thực sự cân bằng.

Ở góc độ chuyên môn, điền kinh Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể so với đẳng cấp châu lục và thế giới. Nguyễn Thị Oanh - gương mặt gánh vác chỉ tiêu với 3 Huy chương Vàng đã bước sang giai đoạn cuối của sự nghiệp ở tuổi 31 và khó kỳ vọng bứt phá ở tầm châu Á.

Những nhà vô địch khác như Trung Cường, Mạnh Hùng hay Kim Anh mới chỉ dừng lại ở việc mở ra triển vọng cho tương lai, chứ chưa đủ cơ sở để khẳng định năng lực cạnh tranh ở đấu trường lớn. Ngược lại, điền kinh Thái Lan đã sở hữu ít nhất hai vận động viên đạt đẳng cấp châu lục là Boonson và Tuntivate.

Một số chỉ số chuyên môn khác tại SEA Games 33 mang lại tín hiệu tích cực cho điền kinh Việt Nam. Tạ Ngọc Tưởng đạt thành tích 45,53 giây ở cự ly 400m – thông số đủ để giành Huy chương Đồng tại Giải vô địch châu Á 2025 (45,55 giây). Đội tiếp sức 4x400m nữ cán mốc 3 phút 25,59 giây, nhanh hơn thành tích của đội vô địch châu Á hơn 8 giây, trong khi đội tiếp sức hỗn hợp 4x400m đạt 3 phút 15,07 giây.

Dẫu vậy, những con số này mới chỉ mang tính tham khảo. Điểm rơi phong độ, chiến thuật thi đấu của từng quốc gia, cũng như mức độ ưu tiên dành cho ASIAD hay Olympic so với Giải vô địch châu Á, đều có thể tạo ra khác biệt rất lớn đối với kết quả cuối cùng.

Ở đội tuyển bơi, Nguyễn Quang Thuấn đã tiếp bước người chị Ánh Viên để giành Huy chương Vàng SEA Games, trong khi Mỹ Tiên và Thanh Bảo tạo nên những câu chuyện đẹp trên đất Thái Lan. Bên cạnh đó, các kình ngư trẻ như Thúy Hiền hay Nguyễn Quốc cũng cho thấy sự tiến bộ rõ rệt về chuyên môn.

Song những thành tích ấy mới chỉ dừng lại ở các tín hiệu tích cực ban đầu và vẫn còn khoảng cách đáng kể so với chuẩn mực tranh chấp huy chương tầm châu lục. Cho đến nay, bước ra sân chơi ASIAD, bơi Việt Nam mới chỉ có Nguyễn Huy Hoàng đủ năng lực cạnh tranh một vị trí trong nhóm huy chương.

Ngành thể thao đang gấp rút rà soát lực lượng trọng điểm hướng tới ASIAD 20, xác định những đội tuyển có khả năng tranh chấp huy chương và điều chỉnh kế hoạch tập huấn cho phù hợp. Bởi vậy, ASIAD lần này không đơn thuần là cuộc đua thành tích, mà còn là phép thử quan trọng để kiểm định mức độ trưởng thành của thể thao Việt Nam.

Từ kết quả tại Nhật Bản, chúng ta sẽ có cái nhìn rõ ràng hơn về những gì đang có, còn thiếu, qua đó xây dựng các kế hoạch đầu tư và chuẩn bị bài bản hơn cho hành trình vươn tầm trong giai đoạn tiếp theo.

Nghị định 349/2025/NĐ-CP cũng thiết lập chế độ đặc thù cho vận động viên đạt thành tích xuất sắc. Trợ cấp hàng tháng được quy định cụ thể: Huy chương Vàng Olympic 40 triệu đồng/người/tháng; Huy chương Bạc Olympic 30 triệu; Huy chương Đồng Olympic, Huy chương Vàng ASIAD và Huy chương Vàng Paralympic 20 triệu; Huy chương Bạc Paralympic 15 triệu; vượt qua vòng loại Olympic hoặc Huy chương Đồng Paralympic 10 triệu. Thời gian hưởng trợ cấp là 4 năm, tính từ thời điểm đạt thành tích đến kỳ đại hội tiếp theo, tạo động lực dài hạn cho các tuyển thủ phấn đấu vươn tầm quốc tế.

Nguồn:Thể thao Việt Nam: Từ SEA Games tới thách thức ASIAD 20

Hà Phương

giaoducthoidai.vn