Châu Tấn được vinh danh tại Busan: Những câu chuyện làm nên sức hút của điện ảnh châu Á

Diễn viên Châu Tấn. (Nguồn: Weibo)

Với khán giả Việt Nam, nữ diễn viên đã trở nên quen thuộc qua những tác phẩm như Anh hùng xạ điêu, Họa Bì và Hậu cung Như Ý truyện. Nhưng bên cạnh sức hút của một ngôi sao Hoa ngữ, giải thưởng lần này còn mở ra một câu chuyện rộng hơn về những bộ phim châu Á lấy gia đình, thân phận và những tổn thương của con người làm trung tâm.

Liên hoan phim quốc tế Busan lần thứ 31 khép lại vào ngày 15/10 tại Hàn Quốc. Theo công bố chính thức của ban tổ chức ngày 16/10, Châu Tấn được trao giải Diễn viên xuất sắc nhờ vai diễn trong The First Taste of Loneliness của đạo diễn Cố Du (Gu You). Cùng nhận giải ở hạng mục này là diễn viên Nhật Bản Himeno Kashun với bộ phim Satoko Always. Giải phim hay nhất thuộc về Midday Meal của đạo diễn người Iran Majid Majidi, trong khi IBUKU, tác phẩm của Indonesia và Nhật Bản do Eddie Cahyono đạo diễn, nhận giải đặc biệt của ban giám khảo.

Ba bộ phim đến từ những nền điện ảnh khác nhau, với bối cảnh và cách kể chuyện riêng biệt, nhưng đều hướng sự chú ý vào những con người bình thường trước những biến cố của cuộc sống. Từ nỗi cô đơn trong một gia đình Trung Quốc, cuộc đấu tranh duy trì trường học ở Iran đến hành trình của một người mẹ Indonesia tìm cách gặp con gái ở nước ngoài, các tác phẩm đặt ra những câu hỏi về tình thân, trách nhiệm và phẩm giá con người. Chính những câu chuyện cụ thể ấy giúp điện ảnh vượt qua ranh giới ngôn ngữ, mở ra khả năng đồng cảm giữa khán giả đến từ các nền văn hóa khác nhau.

Tại Liên hoan phim quốc tế Busan lần thứ 31, kết thúc hôm 15/10 tại Hàn Quốc, Châu Tấn được trao giải Diễn viên xuất sắc nhờ vai diễn trong The First Taste of Loneliness của đạo diễn Cố Du (Gu You).

Châu Tấn: Từ những vai diễn quen thuộc đến dấu ấn mới tại Busan

Trong The First Taste of Loneliness, Châu Tấn vào vai Jiang Yue, một phụ nữ trung niên phải đối diện với sự ra đi của cha và những thay đổi trong cuộc sống gia đình. Sau mất mát ấy, cô cùng mẹ và con gái tìm cách thích nghi với khoảng trống mà người thân để lại. Ba thế hệ phụ nữ, ba độ tuổi và ba cách đối diện với nỗi đau tạo nên cấu trúc cảm xúc của bộ phim.

Đạo diễn Cố Du không đẩy câu chuyện theo hướng kịch tính hóa sự mất mát. Thay vào đó, ông sử dụng những không gian sinh hoạt quen thuộc, những đồ vật còn lưu dấu người đã khuất và những khuôn hình dài để khắc họa cách ký ức hiện diện trong đời sống thường ngày. Theo giới thiệu chính thức của Liên hoan phim Busan, tác phẩm là phần thứ ba trong bộ ba phim về cảnh quan và đời sống gia đình của đạo diễn, tiếp nối Dwelling in the Fuchun Mountains (2019) và Dwelling by the West Lake (2023).

Trong bối cảnh đó, vai diễn của Châu Tấn đòi hỏi sự tiết chế. Nhân vật Jiang Yue vừa đau buồn trước sự ra đi của cha, vừa phải điều chỉnh mối quan hệ với người mẹ đang tìm kiếm một khởi đầu mới và cô con gái chuẩn bị rời khỏi gia đình. Nỗi cô đơn vì thế không chỉ đến từ mất mát mà còn từ việc mỗi thành viên phải chấp nhận rằng cuộc sống của những người mình yêu thương sẽ tiếp tục thay đổi.

Điểm đáng chú ý là cách Châu Tấn thể hiện một người phụ nữ trưởng thành mà không biến nhân vật thành một hình mẫu chịu đựng đơn thuần. Những chuyển biến trong ánh mắt, thái độ và cách cô tương tác với các thành viên trong gia đình giúp nhân vật bộc lộ sự giằng co giữa mong muốn níu giữ quá khứ và nhu cầu bước tiếp. Theo đánh giá của Screen International tại Busan, diễn xuất của nữ diễn viên góp phần tạo nên chiều sâu cho bộ phim, đặc biệt là ở cách nhân vật dần chấp nhận sự thay đổi và tìm kiếm con đường riêng.

Đối với khán giả Việt Nam, Châu Tấn không phải là gương mặt mới. Trong nhiều năm, nữ diễn viên đã xuất hiện trong những bộ phim được giới thiệu rộng rãi trên truyền hình và các phương tiện truyền thông Việt Nam, từ dòng phim võ hiệp, cổ trang đến điện ảnh tâm lý và tình cảm.

Với Anh hùng xạ điêu, cô được nhiều người biết đến qua vai Hoàng Dung, nhân vật thông minh, linh hoạt và giàu cá tính trong thế giới võ hiệp của nhà văn Kim Dung. Sang Họa Bì, hình tượng hồ ly Tiểu Duy đưa cô đến một dạng vai khác, nơi vẻ quyến rũ bên ngoài đối lập với những mâu thuẫn nội tâm. Trong Dạ Yến và Nếu Như Yêu, Châu Tấn tiếp tục cho thấy khả năng đảm nhận những nhân vật có đời sống cảm xúc phức tạp, không bị giới hạn trong một kiểu hình tượng duy nhất.

Một dấu mốc đáng chú ý khác là Hậu cung Như Ý truyện , bộ phim được phát sóng trên HTV7 tại Việt Nam từ năm 2018 và từng gây nhiều tranh luận trên truyền thông.

Châu Tấn vào vai Như Ý, người phụ nữ trải qua những biến đổi sâu sắc trong tình yêu và cuộc sống cung đình. Khi phim lên sóng, diễn xuất của cô nhận được cả ý kiến trái chiều về độ phù hợp với nhân vật ở giai đoạn thiếu nữ, lẫn những lời khen về khả năng thể hiện cảm xúc trong các phân đoạn tâm lý. VnExpress từng ghi nhận những bình luận tích cực của khán giả Việt Nam về cách nữ diễn viên truyền tải sự tổn thương, phẫn nộ và bất lực của Như Ý mà không cần đến những biểu hiện cường điệu.

Những phản hồi ấy cho thấy mối quan hệ giữa diễn viên và công chúng không chỉ hình thành từ sự yêu thích ban đầu. Một vai diễn có thể gây tranh luận, nhưng cũng tạo cơ hội để người xem đánh giá lại năng lực của nghệ sĩ qua diễn biến câu chuyện. Với Châu Tấn, sự đa dạng của các vai diễn giúp khán giả có nhiều điểm tiếp xúc với sự nghiệp của cô, từ những nhân vật giàu màu sắc giải trí đến những phụ nữ phải đối diện với những lựa chọn khó khăn và tổn thương kéo dài.

Đó cũng là lý do giải thưởng tại Busan có ý nghĩa vượt ra ngoài một tin tức về người nổi tiếng. Với những khán giả Việt Nam từng theo dõi Châu Tấn qua nhiều giai đoạn, The First Taste of Loneliness mang đến cơ hội nhìn thấy một hình ảnh khác của nữ diễn viên: người phụ nữ trưởng thành, không còn đứng trước những biến cố cung đình hay những lựa chọn mang tính huyền ảo, mà phải tìm cách sống tiếp sau mất mát trong một gia đình bình thường.

Tất nhiên, mức độ quen thuộc của Châu Tấn với khán giả Việt Nam không đồng nghĩa với việc có thể khẳng định cô thuộc nhóm diễn viên được yêu thích nhất nếu không có số liệu khảo sát. Điều có thể nhận thấy từ sự hiện diện lâu dài của các tác phẩm trên truyền thông Việt Nam là tên tuổi và những vai diễn của cô đã tạo nên một điểm kết nối với khán giả. Giải thưởng mới tại Busan giúp điểm kết nối ấy có thêm một câu chuyện mới, đồng thời khơi gợi sự quan tâm tới dòng phim nghệ thuật châu Á vốn ít được biết đến hơn so với các tác phẩm thương mại phổ biến.

Từ những câu chuyện gia đình đến các vấn đề xã hội

Nếu The First Taste of Loneliness tập trung vào mất mát và những chuyển biến trong quan hệ giữa các thế hệ, Midday Meal của đạo diễn Majid Majidi lại đặt nhân vật vào cuộc đấu tranh giữa trách nhiệm cộng đồng và nhu cầu sinh tồn cá nhân.

Bộ phim theo chân Solan, một giáo viên ở vùng nông thôn khô cằn của Iran. Khi người bảo trợ tài chính cho chương trình bữa ăn học đường qua đời, nhà trường không còn đủ điều kiện để duy trì hoạt động. Trẻ em dần bỏ học, trong khi cơ quan quản lý giáo dục không đưa ra được giải pháp thực tiễn. Để lớp học tiếp tục mở cửa, Solan cùng mẹ chuyển đến sống tại trường, sử dụng tiền tiết kiệm từ việc thuê nhà để lo bữa ăn cho học sinh.

Những nỗ lực ban đầu xuất phát từ lòng trắc ẩn dần đẩy người giáo viên vào tình thế khó khăn hơn. Khi trách nhiệm tiếp tục mở rộng, anh phải lựa chọn giữa việc bảo vệ sinh kế của bản thân và duy trì cơ hội học tập cho các em. Bộ phim vì thế không chỉ nói về một người thầy tận tụy, mà còn đặt ra câu hỏi về giới hạn của sự hy sinh cá nhân khi những vấn đề xã hội không được giải quyết bằng các cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Đạo diễn Majid Majidi, người từng được biết đến qua những tác phẩm chú trọng đời sống của trẻ em và những cộng đồng dễ bị tổn thương, tiếp tục sử dụng câu chuyện giản dị để gợi mở ra những vấn đề rộng hơn. Giải Phim hay nhất tại Busan dành cho Midday Meal đưa sự chú ý đến một tác phẩm mà xung đột không nằm ở những cuộc đối đầu quy mô lớn, mà ở những quyết định thường ngày có thể thay đổi tương lai của cả một cộng đồng.

Trong khi đó, IBUKU của đạo diễn Indonesia Eddie Cahyono đi sâu vào mối quan hệ giữa mẹ và con gái trong bối cảnh bị chi phối bởi nghèo đói, bạo lực gia đình và di cư lao động.

Nhân vật Sumiati, do diễn viên Christine Hakim thể hiện, từng là một vũ công Jatilan được yêu mến khi còn trẻ. Sau khi chồng qua đời, để lại những khoản nợ, bà buộc phải gả con gái Sri nhằm giải quyết khó khăn tài chính. Khi không thể bảo vệ con khỏi người chồng bạo lực, Sumiati chứng kiến Sri rời Indonesia để đi làm ở nước ngoài. Tại Saudi Arabia, Sri bị chủ sử dụng lao động ngược đãi và sau đó bị kết án tử hình vì tội giết người. Khi biết tin, người mẹ quyết định tìm cách đến gặp con, bất chấp những trở ngại về khoảng cách và thủ tục.

Câu chuyện vượt ra ngoài bi kịch của một gia đình để chạm tới những vấn đề liên quan đến thân phận lao động di cư, bất bình đẳng và khả năng tự bảo vệ của phụ nữ. Những lựa chọn của Sumiati và Sri không diễn ra trong khoảng trống, mà chịu tác động từ hoàn cảnh kinh tế, những ràng buộc gia trưởng và sự thiếu hụt các cơ chế bảo vệ người lao động.

Cách kể chuyện đan xen giữa quá khứ và hiện tại giúp IBUKU tái hiện những tổn thương tích tụ qua nhiều năm. Giải đặc biệt của ban giám khảo tại Busan ghi nhận một tác phẩm đặt vấn đề xã hội trong mối quan hệ gia đình cụ thể, qua đó khiến những câu hỏi về trách nhiệm, sự hy sinh và quyền được sống an toàn trở nên gần gũi hơn với người xem.

Đặt cạnh nhau, ba bộ phim cho thấy sự đa dạng trong cách điện ảnh châu Á tiếp cận con người. Một tác phẩm quan sát nỗi cô đơn trong gia đình, một tác phẩm khai thác trách nhiệm với trẻ em và giáo dục, còn tác phẩm kia đi vào những hệ lụy của di cư lao động. Dù khác biệt về bối cảnh và phong cách, các câu chuyện đều không xem nhân vật là những hình mẫu đơn giản. Họ có thể vừa yêu thương vừa mắc sai lầm, vừa muốn bảo vệ người khác vừa phải đấu tranh để tồn tại. Chính những mâu thuẫn ấy tạo nên chiều sâu và khả năng khơi gợi suy nghĩ sau khi bộ phim kết thúc.

Điều làm nên sức hấp dẫn của điện ảnh châu Á

Điểm chung của những tác phẩm được vinh danh tại Busan không nằm ở một công thức kể chuyện thống nhất, mà ở khả năng kết hợp bối cảnh địa phương với những vấn đề mang tính phổ quát. Nỗi cô đơn của một phụ nữ Trung Quốc, cuộc đấu tranh của một giáo viên Iran hay hành trình của một người mẹ Indonesia đều bắt nguồn từ những điều kiện xã hội cụ thể. Tuy nhiên, tình thân, trách nhiệm, mất mát và khát vọng sống tốt hơn là những chủ đề không bị giới hạn bởi biên giới quốc gia.

Đối với khán giả Việt Nam, đây cũng là một hướng tiếp cận đáng chú ý khi theo dõi điện ảnh khu vực. Sự quen thuộc với phim Hoa ngữ có thể là điểm khởi đầu, nhưng những tác phẩm đến từ Iran, Indonesia hay các nền điện ảnh khác mở ra những trải nghiệm mới về đời sống và văn hóa. Thay vì chỉ theo dõi những gương mặt nổi tiếng hoặc các tác phẩm có chiến dịch quảng bá lớn, người xem có thể khám phá những câu chuyện ít được chú ý hơn nhưng giàu giá trị nghệ thuật và giá trị xã hội.

Điều này không có nghĩa là mọi bộ phim đoạt giải tại liên hoan phim đều dễ tiếp cận hoặc chắc chắn sẽ thành công về thương mại. Điện ảnh nghệ thuật có thể sử dụng nhịp kể chậm, cấu trúc phi tuyến tính và những chi tiết biểu tượng đòi hỏi sự kiên nhẫn của người xem. Khả năng được phát hành rộng rãi còn phụ thuộc vào chiến lược phân phối, phụ đề, quảng bá và mức độ phù hợp với thị hiếu của từng thị trường.

Tuy vậy, các liên hoan phim quốc tế vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc tạo cơ hội để các tác phẩm từ những nền điện ảnh khác nhau được giới thiệu, đánh giá và tìm kiếm thêm khán giả mới. Busan không chỉ là nơi công bố giải thưởng, mà còn là không gian để những câu chuyện đến từ các quốc gia và nền văn hóa khác nhau được đặt cạnh nhau, qua đó mở rộng cách nhìn về điện ảnh châu Á.

Với Châu Tấn, giải thưởng lần này vừa bổ sung một dấu mốc trong sự nghiệp, vừa đưa cô trở lại với khán giả qua một vai diễn khác biệt so với những hình tượng từng quen thuộc. Với người xem Việt Nam, đây là dịp để nhìn lại một diễn viên đã hiện diện trên màn ảnh qua nhiều giai đoạn, đồng thời khám phá thêm những tác phẩm không nhất thiết dựa vào sức hút của ngôi sao để tạo dấu ấn.

Sức sống của điện ảnh châu Á không chỉ nằm ở khả năng tạo ra những bộ phim thành công tại phòng vé, mà còn ở sự đa dạng của những câu chuyện được kể và những con người được khắc họa. Từ một gia đình đang học cách vượt qua mất mát đến người giáo viên cố giữ lớp học mở cửa hay người mẹ vượt đường xa để tìm con, những câu chuyện ấy nhắc người xem rằng khác biệt văn hóa không ngăn cản sự đồng cảm. Đôi khi, chính những số phận bình thường và những lựa chọn khó khăn nhất lại giúp điện ảnh chạm đến những vấn đề chung của con người.

Nguồn:Châu Tấn được vinh danh tại Busan: Những câu chuyện làm nên sức hút của điện ảnh châu Á

Hồng Minh

baoquocte.vn