Chính sách Trung Quốc của ông Trump và những tác động tới thế giới (Kỳ 1)

Bộ Ngoại giao Trung Quốc xác nhận hai bên đang duy trì liên lạc để sắp xếp lại lịch trình. Các nguồn tin cho biết Bắc Kinh đã "gật đầu" đồng ý với đề nghị hoãn này từ phía Mỹ. (Ảnh: AFP)

Kỳ 1: Khung chiến lược của ông Trump trong quan hệ với Trung Quốc

Chủ nghĩa dân tộc kinh tế đã trở thành đặc điểm nổi bật của quan hệ Mỹ-Trung hiện nay, làm thay đổi cách các cường quốc tiếp cận cạnh tranh chiến lược. Khác với các khuôn khổ trước đây nhấn mạnh đối đầu ý thức hệ hoặc hợp tác đa phương, chính sách Trung Quốc của ông Trump năm 2026 nhìn Bắc Kinh theo lăng kính giao dịch, nơi đòn bẩy quyết định kết quả. Đây là sự rời xa cách tiếp cận truyền thống, ưu tiên các thỏa thuận kinh tế song phương hơn là những câu chuyện địa chính trị rộng hơn.

Nền tảng của chiến lược này là tái cấu trúc chuỗi cung ứng, sử dụng thuế quan một cách chiến lược và xây dựng liên minh để đối phó với sự thống trị công nghiệp của Trung Quốc. Thay vì tách rời hoàn toàn hai nền kinh tế, khung chính sách hướng tới “can dự có chọn lọc”, thúc đẩy lợi ích Mỹ bằng áp lực và khuyến khích được tính toán kỹ. Cách tiếp cận này coi sự phụ thuộc kinh tế lẫn nhau là công cụ gây ảnh hưởng, chứ không phải điểm yếu cần loại bỏ.

Nước cờ khoáng sản quan trọng: Lộ trình kinh tế chiến lược

Tuyên bố của chính quyền ký ngày 15/1/2026, coi việc Mỹ phụ thuộc vào khoáng sản quan trọng được chế biến ở nước ngoài là mối đe dọa an ninh quốc gia, đã mở ra thời hạn 180 ngày để các nhà cung cấp toàn cầu đàm phán các thỏa thuận thay thế. Mốc thời gian này tạo áp lực chưa từng có lên chuỗi cung ứng khoáng sản, buộc phải nhanh chóng tái cấu trúc các mối quan hệ chế biến hình thành suốt nhiều thập kỷ.

Tuyên bố viện dẫn quyền hạn khẩn cấp về thương mại theo các điều khoản an ninh quốc gia, cho phép áp dụng hạn ngạch và thuế quan đối với các nhà cung cấp không tuân thủ. Khung pháp lý này cũng bỏ qua các quy trình đàm phán thương mại truyền thống, cho phép triển khai chính sách ngay khi thời hạn kết thúc vào tháng 7/2026.

Cố vấn của ông Trump, ông Peter Navarro, cho rằng thách thức này cốt lõi là về năng lực công nghệ của Mỹ, không chỉ là cạnh tranh thị trường. Ông tin rằng đổi mới trong nước sẽ nhanh chóng xóa bỏ lợi thế chiến lược của Bắc Kinh trong lĩnh vực khoáng sản quan trọng, thể hiện sự tự tin vào năng lực công nghiệp của Mỹ trong việc khắc phục điểm yếu chuỗi cung ứng.

Tính hai tầng của chuỗi cung ứng khoáng sản khiến ngành công nghiệp Mỹ đặc biệt dễ tổn thương. Dù Mỹ có trữ lượng lớn đất hiếm, lithium và cobalt, Trung Quốc lại chiếm ưu thế ở khâu tinh luyện và chế biến - biến nguyên liệu thô thành đầu vào công nghiệp. Thời hạn 180 ngày buộc phải tái cấu trúc căn bản chuỗi giá trị này, yêu cầu xây dựng năng lực chế biến thay thế tại các nước đồng minh hoặc trong nước.

Công nghệ bán dẫn: Can dự có chọn lọc

Ngành bán dẫn cho thấy sự phức tạp của chính sách thương mại hiện nay, nơi các hạn chế và cho phép tạo nên một môi trường cạnh tranh được điều chỉnh kỹ. Ngày 14/1/2026, chính quyền đã phê duyệt xuất khẩu chip NVIDIA H200 sang Trung Quốc - dòng chip AI mạnh thứ hai của hãng. Quyết định này thể hiện cách tiếp cận can dự có chọn lọc, thay vì siết chặt toàn diện công nghệ.

Việc phê duyệt đi ngược lại giả định về “tách rời hoàn toàn” trong lĩnh vực bán dẫn, cho thấy chính sách tập trung vào những năng lực công nghệ cụ thể hơn là hạn chế cả ngành. Chip H200 của NVIDIA nằm trong “vùng xám” pháp lý: Mạnh hơn mức tiêu dùng, nhưng chưa vượt ngưỡng dành cho ứng dụng quân sự.

Đồng thời, ngày 3/1/2026, chính quyền yêu cầu công ty HIEFO có liên hệ với Trung Quốc thoái vốn khỏi các tài sản bán dẫn tại Mỹ, với lý do lo ngại an ninh quốc gia. Chiến lược song song này hạn chế việc Trung Quốc mua lại năng lực bán dẫn hiện có của Mỹ, trong khi vẫn cho phép bán thương mại có giới hạn một số loại chip nhất định, tạo ra môi trường quản lý phức tạp cho các công ty công nghệ.

Các nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh nhiều khả năng xem việc mua chip hiện nay chỉ là giải pháp tạm thời, trong khi tiếp tục các chương trình phát triển trong nước. Cách nhìn này cho thấy Trung Quốc coi quyền tiếp cận bán dẫn tiên tiến hiện tại như “công nghệ cầu nối” trong lúc xây dựng các lựa chọn tự chủ, điều có thể làm suy yếu hiệu quả dài hạn của chính sách can dự có chọn lọc.

Thương mại nông nghiệp: Thách thức của ngoại giao hàng hóa

Năm 2025, Trung Quốc ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục 1,19 nghìn tỷ USD, với mức tăng mạnh trong quan hệ thương mại với ASEAN và châu Phi bù đắp cho sự sụt giảm giao thương với Mỹ. Sự đa dạng hóa theo địa lý này cho thấy Bắc Kinh đã thành công trong việc giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ mà vẫn duy trì tăng trưởng xuất khẩu.

Ngành nông nghiệp vẫn là trụ cột quan trọng trong quan hệ thương mại song phương, khi các hợp đồng mua hàng hóa vừa là giao dịch kinh tế, vừa mang ý nghĩa ngoại giao. Bên cạnh đó, xuất khẩu sang Đông Nam Á và châu Phi tăng vọt, cho thấy Trung Quốc có thể chuyển hướng dòng thương mại khỏi các đối tác phương Tây truyền thống khi áp lực chính trị gia tăng.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng mô hình tiêu dùng của phương Tây đóng vai trò lớn trong thặng dư thương mại của Trung Quốc, cho thấy việc giảm mất cân đối thương mại cần điều chỉnh từ phía cầu, không chỉ từ phía cung. Cách nhìn này đặt lại vấn đề thâm hụt thương mại, nhấn mạnh vai trò của thị hiếu người tiêu dùng và cấu trúc kinh tế trong việc định hình dòng chảy thương mại.

(Còn tiếp)

Nguồn: Chính sách Trung Quốc của ông Trump và những tác động tới thế giới (Kỳ 1)

Nh.Thạch

petrotimes.vn