"Gọng kìm" Hormuz - Biển Đỏ: Houthi có thể đẩy thị trường dầu vào khủng hoảng mới

Sau một tháng đưa ra các lời đe dọa, lực lượng Houthi ở Yemen - được Iran hậu thuẫn - cuối cùng đã chính thức tham gia vào cuộc xung đột Trung Đông hôm thứ Bảy, khi phóng hai tên lửa về phía Israel. Trong những ngày gần đây, họ cũng cảnh báo có thể đóng một tuyến đường biển then chốt ở cửa ngõ phía nam Biển Đỏ - làm dấy lên nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng hơn nữa đối với vận tải biển và nguồn cung dầu toàn cầu.

Hiện chưa rõ liệu lực lượng Houthi có mở rộng các cuộc tấn công sang Ả Rập Xê-út hoặc các tàu thuyền ở Biển Đỏ hay không, nhưng nếu xảy ra, điều đó sẽ đánh dấu một bước leo thang đáng kể trong cuộc chiến kéo dài suốt một tháng qua.

Houthi là ai?

Houthi đại diện cho cộng đồng Hồi giáo Shiite thiểu số tại Yemen - cụ thể là nhánh Zaidi - và tên chính thức của họ là Ansar Allah, nghĩa là "Những người ủng hộ Thượng đế".

Họ nổi lên như một nhóm vũ trang từ những năm 1990 và đã tiến hành nhiều cuộc nổi dậy chống lại chính quyền trung ương Yemen trong suốt hai thập kỷ. Sau Mùa xuân Ả Rập năm 2011, họ kiểm soát một tỉnh phía bắc và sau đó chiếm thủ đô Sanaa - nơi họ vẫn nắm giữ đến nay, cùng phần lớn bờ biển Biển Đỏ của Yemen.

Trong quá trình đó, họ trở thành một phần của "Trục kháng chiến" do Iran dẫn dắt trong khu vực, nhận được vũ khí và công nghệ tên lửa. Sau khi Israel tiến hành chiến dịch quân sự chống Hamas ở Gaza từ tháng 10/2023, Houthi đã phóng tên lửa vào Israel và bắt đầu tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ.

Israel đáp trả bằng các cuộc không kích vào cơ sở hạ tầng của Houthi và tiêu diệt một số chỉ huy cấp cao - nhưng chưa nhắm vào lãnh đạo tối cao.

Vì sao họ tham chiến lúc này?

Các cuộc tấn công ban đầu hôm thứ Bảy khá hạn chế, và một số nhà phân tích cho rằng đây mang tính biểu tượng hơn là một chiến dịch hỗ trợ toàn diện cho Iran.

"Thực tế là (Israel) đang chiến tranh với chúng tôi và liên tục gây hấn", ông Nasr al-Din Amer - thành viên chủ chốt của Houthi - tuyên bố.

Lãnh đạo Houthi, Abdel-Malik al-Houthi, cũng nhấn mạnh rằng Yemen "đáp lại lòng trung thành bằng lòng trung thành", và Iran là quốc gia duy nhất chính thức ủng hộ họ trong cuộc chiến trước đây.

Phần lớn bài phát biểu của ông hướng tới Ả Rập Xê-út, yêu cầu bồi thường cho lệnh phong tỏa và thiệt hại kéo dài từ chiến dịch quân sự của Riyadh giai đoạn 2015-2022.

Về bản chất, Houthi đang "đánh tiếng" với Ả Rập Xê-út nhưng vẫn tránh kích hoạt phản ứng quân sự trực tiếp.

Theo nhà phân tích Yemen Mohammad Basha: "Điều này cho phép họ nối lại hoạt động quân sự mà không bị cuốn vào xung đột rộng hơn với Mỹ hoặc Ả Rập Xê-út".

Ông cũng cho rằng trọng tâm của Houthi vẫn là vấn đề Palestine: "Bằng cách tấn công Israel, họ đang gửi thông điệp rằng ưu tiên của họ không thay đổi".

Israel nói gì?

Quân đội Israel cho biết họ đã chuẩn bị cho kịch bản chiến tranh nhiều mặt trận, nhưng chưa công bố kế hoạch trả đũa cụ thể.

Người phát ngôn quân đội Nadav Shoshani cho biết: "Chúng tôi phải sẵn sàng cho việc mặt trận này trở thành một phần của cuộc chiến, và chúng tôi đang chuẩn bị cho điều đó".

Đây có phải là lợi thế cho Iran?

Hiện tại thì chưa rõ ràng. Khả năng gây thiệt hại trực tiếp cho Israel của Houthi vẫn còn hạn chế. Từ 2023 đến 2025, họ đã phóng gần 100 tên lửa và hơn 300 UAV vào Israel, nhưng chỉ gây ra một trường hợp tử vong.

Tuy nhiên, nếu họ mở rộng tấn công sang Ả Rập Xê-út hoặc UAE, xung đột sẽ lan rộng hơn đáng kể. Trước đây, họ đã từng tấn công hai quốc gia này bằng tên lửa và UAV.

Lợi thế thực sự cho Iran sẽ xuất hiện nếu Houthi quay lại tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ. Trước đây, họ đã tấn công hơn 100 tàu, khiến phí bảo hiểm tăng vọt và buộc nhiều hãng vận tải lớn phải tránh tuyến đường này.

Nếu Iran tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz, trong khi Houthi gây gián đoạn Biển Đỏ, thì hai bên có thể kiểm soát hoặc ảnh hưởng lớn đến các tuyến vận tải chiến lược và dòng chảy dầu mỏ toàn cầu.

Họ có thể phong tỏa Biển Đỏ như thế nào?

Houthi kiểm soát phần lớn bờ biển Biển Đỏ của Yemen, bao gồm cả cảng Hodeidah. Họ sở hữu nhiều loại vũ khí như UAV và tên lửa chống hạm, có thể gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đánh chìm tàu thương mại.

Các tàu buộc phải đi qua eo biển Bab al-Mandab - nằm ở phía nam Biển Đỏ. Nơi hẹp nhất chỉ rộng 29 km, khiến các tàu container lớn đặc biệt dễ bị tấn công.

Một quan chức Houthi tuyên bố: "Việc đóng eo biển Bab al-Mandab là một lựa chọn khả thi".

Tác động kinh tế sẽ lớn đến mức nào?

Nếu tuyến đường này bị gián đoạn, tác động kinh tế sẽ rất nghiêm trọng.

Hiện tại, eo biển Hormuz đã bị hạn chế, nên nếu thêm Bab al-Mandab bị phong tỏa, chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ chịu cú sốc lớn.

Khoảng 15% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua khu vực này. Giai đoạn 2023-2025, gián đoạn đã khiến chi phí tăng khoảng 20 tỷ USD/năm, do tàu phải đi vòng qua châu Phi hoặc trả phí bảo hiểm cao hơn.

Những cuộc tấn công trước đó cũng khiến giá dầu tăng do yếu tố rủi ro.

Tuy nhiên, khác với trước đây, hiện không còn nhiều nguồn dự trữ dầu hoặc tuyến thay thế hiệu quả.

Nguy cơ mới

Do Hormuz bị hạn chế, Ả Rập Xê-út đang chuyển hướng xuất khẩu dầu qua đường ống đông-tây tới cảng Yanbu ở Biển Đỏ, khiến lưu lượng tàu tăng mạnh tại đây.

Cảng Jeddah cũng đang xử lý lượng hàng container lớn hơn nhiều.

Cả hai đều có thể trở thành mục tiêu của Houthi.

Ngay cả nguy cơ tấn công cũng khiến các hãng vận tải lớn như Maersk phải tránh khu vực Bab al-Mandab.

Một lãnh đạo Maersk cho biết: "Rủi ro lớn nhất là xung đột lan rộng ra khu vực địa lý lớn hơn".

Trên thực tế, dù Houthi có thể trì hoãn leo thang, nhưng rủi ro dài hạn vẫn rất lớn.

Nhà phân tích Basha cảnh báo: "Israel có xu hướng đáp trả muộn nhưng nhắm trực tiếp vào lãnh đạo".

Nguồn: "Gọng kìm" Hormuz - Biển Đỏ: Houthi có thể đẩy thị trường dầu vào khủng hoảng mới

Bình An

nangluongquocte.petrotimes.vn