Khủng hoảng Hormuz thúc đẩy thế giới giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch

Những hạn chế đối với hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz đã cho thấy nhiều quốc gia phụ thuộc vào tuyến hàng hải này đến mức nào để nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, qua đó thúc đẩy các chính phủ tìm kiếm nhà cung cấp thay thế và đẩy nhanh triển khai các nguồn năng lượng tái tạo.

Việc eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa sau cuộc tấn công nhằm vào Iran do Mỹ và Israel dẫn đầu hồi tháng 2, trong khi tuyến hàng hải này thường đảm nhận vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt của thế giới, đã buộc nhiều quốc gia phải khẩn trương tìm cách cắt giảm tiêu thụ dầu khí và tìm kiếm nguồn cung thay thế. Bên cạnh đó, cuộc khủng hoảng cũng khiến nhiều nước chuyển hướng sang các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời. Ở chiều ngược lại, việc sử dụng than đá tại một số quốc gia cũng tăng nhẹ.

Theo phân tích của tổ chức phi chính phủ Carbon Brief, tác động của cuộc chiến tại Iran đối với hệ thống năng lượng thế giới được dự báo sẽ khiến lượng phát thải từ nhiên liệu hóa thạch giảm 0,5% trong năm 2026. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng ước tính rằng nhu cầu tiêu thụ dầu mỏ có thể đạt đỉnh ngay trong năm nay, thay vì năm 2029 như dự báo trước đó.

Diễn biến này khiến Thống đốc bang California Gavin Newsom gọi Tổng thống Trump là "món quà lớn nhất" dành cho phong trào bảo vệ môi trường, xét đến những hệ quả kéo theo từ cuộc chiến tại Iran. Phát biểu với các phóng viên trong khuôn khổ Tuần lễ Khí hậu tại New York, Newsom cho biết: "Ông ấy đã khiến thế giới nhận ra mức độ dễ bị tổn thương trước các chế độ độc tài dựa vào dầu mỏ, cũng như trước những gián đoạn tại Trung Đông".

Ông nói thêm: "Cuộc chiến này đã hoàn toàn phá vỡ những quan niệm có phần lãng mạn về an ninh năng lượng, buộc mọi người phải suy nghĩ khác đi. Nó đang thúc đẩy đầu tư vào năng lượng sạch và năng lượng tái tạo".

Những thay đổi chính sách của Tổng thống Trump tại Mỹ, chẳng hạn như cắt giảm nguồn tài trợ cho năng lượng tái tạo, nới lỏng các quy định về ô nhiễm không khí và ủng hộ phát triển các trung tâm dữ liệu, gần như chắc chắn sẽ làm gia tăng lượng phát thải carbon trong nước. Điều này cho thấy việc coi ông Trump là một "nhà bảo vệ môi trường bất đắc dĩ" có thể đã bị phóng đại đáng kể. Tuy nhiên, trên phạm vi quốc tế, một số chính phủ đã được thúc đẩy đa dạng hóa cơ cấu năng lượng thông qua việc đẩy nhanh triển khai các nguồn năng lượng sạch và mở rộng năng lực lưu trữ pin, qua đó góp phần giảm phát thải.

Cần lưu ý rằng nếu toàn bộ lượng dầu mỏ và khí đốt bị hạn chế xuất khẩu qua eo biển Hormuz có thể được thay thế bằng nguồn cung từ những nơi khác, các chính phủ có lẽ sẽ không tích cực đa dạng hóa cơ cấu năng lượng đến vậy. Tuy nhiên, những điểm yếu được phơi bày trong hoạt động thương mại nhiên liệu hóa thạch quốc tế đã khiến đa dạng hóa trở thành yếu tố then chốt để bảo đảm an ninh năng lượng.

Bên cạnh đó, động lực phát triển năng lượng tái tạo sau đại dịch Covid-19 đã cho thấy việc mở rộng nhanh chóng công suất năng lượng sạch là hoàn toàn khả thi nếu có đủ nguồn vốn và sự hỗ trợ về chính sách. Theo IEA, đầu tư vào năng lượng tái tạo đã tăng mạnh trong thập niên qua, lên mức khoảng gấp đôi đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch. Hầu như toàn bộ công suất điện mới được bổ sung vào lưới điện đều đến từ các nguồn năng lượng sạch, trong khi khoảng 1/4 số ô tô bán ra trên toàn cầu trong năm 2025 là xe điện.

Những điểm yếu được phơi bày không chỉ giới hạn ở lĩnh vực giao thông và sản xuất điện. Cuộc khủng hoảng nhanh chóng cho thấy thế giới phụ thuộc sâu sắc đến mức nào vào nhiên liệu hóa thạch để sản xuất phân bón, các sản phẩm hóa dầu và nhiều loại hàng hóa khác.

Delphine Lévi Alvarès, Giám đốc chiến dịch hóa dầu toàn cầu tại Trung tâm Luật Môi trường Quốc tế, nhấn mạnh: "Chúng ta không thể tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, dù là trong lĩnh vực năng lượng hay sản xuất vật liệu". Bà nói thêm: "Chúng ta không thể tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch cho mọi thứ xung quanh mình".

Theo công cụ theo dõi chính sách của IEA, hiện đã có hơn 30 chính phủ ban hành các chính sách nhằm chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch hoặc cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng để ứng phó với cuộc xung đột đang diễn ra tại Trung Đông. Tuy nhiên, các chuyên gia khí hậu cho rằng cần có thêm nhiều hành động để tạo ra tác động đáng kể đối với nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu toàn cầu, đặc biệt sau khi Liên Hợp Quốc mới đây thừa nhận thế giới sẽ không đạt được các cam kết khí hậu theo Hiệp định Paris năm 2015.

Pauline Heinrichs, giảng viên nghiên cứu chiến tranh tại Đại học King's College London, nói với AP News rằng: "Các chính phủ hiện đang phải xoay xở giữa việc thừa nhận tầm quan trọng của năng lượng sạch và tiếp tục hỗ trợ mở rộng nhiên liệu hóa thạch". Bà nói thêm: "Chúng ta đang chứng kiến một thế giới cũ và một thế giới mới cùng tồn tại, nhưng lại mâu thuẫn với nhau".

Trong khi đó, nhà khoa học khí hậu Rob Jackson thuộc Đại học Stanford nhấn mạnh: "Chúng ta cần duy trì hành động đó trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập niên, mới có thể tạo ra tác động đáng kể đối với vấn đề khí hậu".

Theo các nhà nghiên cứu thuộc cơ sở dữ liệu phát thải Climate TRACE, để tạo ra sự thay đổi lâu dài, các chính phủ cần ban hành những chính sách và cơ chế khuyến khích hỗ trợ phát triển năng lượng sạch, thúc đẩy việc sử dụng xe điện và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Cuộc chiến đang diễn ra tại Iran đã phơi bày những điểm yếu trên diện rộng trong hoạt động thương mại năng lượng toàn cầu, qua đó nhấn mạnh sự cần thiết phải đa dạng hóa các nguồn năng lượng và chuỗi cung ứng. Những hạn chế đối với hoạt động thương mại dầu mỏ và khí đốt toàn cầu đã thúc đẩy các chính phủ tìm kiếm nhà cung cấp thay thế và đầu tư vào đa dạng hóa nguồn cung năng lượng trong nước. Tuy nhiên, để tạo ra những thay đổi lâu dài đối với tiến trình ứng phó biến đổi khí hậu, cần có sự chuyển dịch mang tính cơ cấu, chẳng hạn thông qua việc ban hành các chính sách mới và thiết lập những cơ chế khuyến khích phù hợp.

Nguồn:Khủng hoảng Hormuz thúc đẩy thế giới giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch

Mai Lâm

nangluongquocte.petrotimes.vn