Lâm Đồng: Mùa xuân theo vó ngựa

Ngựa ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội)

Một ngày đầu năm, tôi ghé xem triển lãm chuyên đề về ngựa ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội), trong tâm thế của người đi tìm một dư âm văn hóa cho mùa xuân Bính Ngọ đang khởi đầu. Tôi không chỉ nhìn thấy hình hài của con ngựa, mà như nghe được nhịp vó của ký ức văn hóa, của lịch sử dân tộc và của chính nhịp sống hôm nay đang âm thầm chuyển động.

Những con ngựa được trưng bày không mang vẻ hào nhoáng. Gỗ được giữ nguyên màu, nguyên vân, nguyên cả những vết đục thô ráp. Mỗi tác phẩm là một dáng vó riêng, không trùng lặp. Có con ngựa trầm tĩnh, đứng như đang lắng nghe thời gian; có con căng mình, gợi cảm giác sắp sửa bứt phá. Những con ngựa bằng gỗ đứng đó, giản dị, mộc mạc, như vừa bước ra từ một miền ký ức xa xôi. Nhưng càng đi chậm, càng nhìn kỹ, tôi càng cảm nhận rõ một nguồn năng lượng âm thầm lan tỏa - thứ năng lượng của chuyển động, của hành trình.

Đi giữa các tác phẩm, tôi bất giác nghĩ đến hình tượng ngựa trong văn hóa Á Đông. Trong 12 con giáp, ngựa gắn với giờ ngọ - thời khắc mặt trời lên cao nhất, dương khí đạt đỉnh, năng lượng căng tràn. Ngựa đại diện cho chuyển động, cho tinh thần bứt phá và vượt khỏi những giới hạn quen thuộc. Bởi thế, trong tư duy truyền thống, ngựa không chỉ là phương tiện hay bạn đồng hành trong lao động, chiến trận và giao thương mà còn là biểu tượng của trí tuệ, sự bền bỉ và khát vọng tiến bước. Người đi xa, người gánh vác việc lớn thường được ví như cưỡi ngựa ra trận, chấp nhận gian nan để tìm kiếm thành tựu.

Tác phẩm điêu khắc ngựa được trưng bày tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Trong nghệ thuật và không gian văn hóa, ngựa thường hiện lên với dáng phi nước đại, bờm tung gió, vó chạm đất đầy sinh lực. Những bức tranh ngựa, đặc biệt là tranh bát mã, được treo trong nhà mỗi độ năm mới không chỉ mang ý nghĩa phong thủy, mà còn như một lời nhắc nhở tinh thần: hãy tiến lên, đừng chùn bước.

Đứng trước những con ngựa này, tôi không chỉ nhìn thấy nghệ thuật, mà còn nhìn thấy lịch sử. Lịch sử Việt Nam là một hành trình dài và trong hành trình ấy, dường như luôn có tiếng vó ngựa song hành. Những năm ngọ của dân tộc từng ghi dấu những bước ngoặt lớn: năm Canh Ngọ 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời; năm Giáp Ngọ 1954, chiến thắng Điện Biên Phủ làm chấn động địa cầu; năm Giáp Ngọ 2014, Hiến pháp 2013 chính thức có hiệu lực, mở ra nền tảng pháp lý cho giai đoạn phát triển và hội nhập mới. Những mốc thời gian ấy, nghĩ lại, đều là những cuộc “lên đường” lớn của dân tộc, cho thấy lịch sử Việt Nam là một hành trình liên tục tiến về phía trước, không ngừng vận động.

Trở lại với không gian trưng bày, tôi nhận ra “Ngựa về phố” không chỉ dừng lại ở giá trị nghệ thuật. Đó còn là một cách để văn hóa Tây Nguyên lặng lẽ bước ra không gian rộng hơn, đối thoại với đời sống đương đại,
góp phần làm giàu thêm diện mạo văn hóa chung của đất nước. Ở đó, bản sắc không bị hòa tan, mà được nhận diện rõ hơn qua sự mộc mạc, chân thật và giàu nội lực.

Cao nguyên Lang Biang.

Có lúc, tôi dừng lại khá lâu trước một tác phẩm không quá lớn, dáng ngựa trầm, đầu hơi nghiêng như đang suy tư. Hình ảnh ấy gợi lên rất nhiều liên tưởng: về những con người đang âm thầm chuẩn bị cho một chặng đường mới, về những vùng đất đang tích lũy năng lượng để bứt phá, về một vùng đất đang chuyển mình nhưng vẫn giữ căn cốt văn hóa của mình.

Rời không gian trưng bày, điều đọng lại không phải là hình ảnh cụ thể của từng con ngựa, mà là một cảm giác chung: cảm giác được nhắc nhớ về tinh thần lên đường. Mùa xuân, suy cho cùng, cũng là một chuyến đi mới. Và vó ngựa, trong ký ức văn hóa dân tộc vẫn lặng lẽ nhắc mỗi chúng ta rằng: chỉ khi dám bước tới, dám chuyển động, hành trình mới thực sự bắt đầu.

Nguồn: Mùa xuân theo vó ngựa

Hoàn Phương

baolamdong.vn