Những người giữ hồn đàn đá ở bon Ðiêng Ðu

Các thành viên của Đội đàn đá tham gia hướng dẫn cho học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS - THPT Tuy Đức trong giờ sinh hoạt ngoại khóa.

Lặng lẽ giữ nhịp âm thanh của đá

Chiều xuống trên bon Điêng Đu, khi những nương rẫy đã tạm nghỉ tay, đâu đó lại vang lên những thanh âm trong trẻo, mộc mạc từ bộ đàn đá. Âm thanh ấy không ồn ào nhưng đủ để níu chân người nghe, như nhịp đập của núi rừng vọng về.

Trong số những người đang giữ gìn tiếng đàn ấy, ông Điểu Gié (SN 1970) là một gương mặt tiêu biểu. Không sinh ra trong gia đình có truyền thống, cũng không được học bài bản từ nhỏ, ông đến với đàn đá khá muộn, từ năm 2022. Cơ duyên đơn giản chỉ là những lần xem người khác biểu diễn, rồi nhen lên niềm yêu thích, từ đó tự mày mò học hỏi. “Thấy hay thì mình học thôi. Ban đầu cũng khó nhưng nghe riết rồi quen, rồi nhớ nhịp, nhớ tiếng”, ông Điểu Gié kể. Với ông, đàn đá không chỉ là nhạc cụ, mà là một phần ký ức văn hóa của dân tộc mình.

Theo ông Điểu Gié, để làm quen với đàn đá không quá khó, có thể học trong một ngày. Nhưng để đánh chắc nhịp, đúng âm, người học phải kiên trì luyện tập trong thời gian dài. “Quan trọng là phải tập trung. Khi đánh chỉ nghe tiếng của mình thôi, nếu nghe lẫn tiếng người bên cạnh dễ bị lạc nhịp, sai tiếng”, ông chia sẻ kinh nghiệm.

Cả bon Điêng Đu hiện có hơn 10 người biết đánh đàn đá, nhưng chỉ khoảng 3 người thực sự thành thạo. Không có nhiều điều kiện, bon chỉ có một bộ đàn đá dùng chung. Những buổi tập vì thế càng trở nên quý giá. Người lớn chỉ dạy người trẻ, người biết nhiều chỉ cho người biết ít, cứ thế, tiếng đàn được giữ lại bằng sự bền bỉ và lòng yêu nghề.

Trao truyền để âm thanh không tắt

Với ông Điểu Gié, giữ được tiếng đàn đã khó, nhưng làm sao để lớp trẻ tiếp nối còn khó hơn. Bởi vậy, điều ông trăn trở nhất không phải là biểu diễn hay kỹ thuật, mà là truyền dạy.

Con gái ông là Thị San - hiện đang là học sinh lớp 11. Từ khi còn học tiểu học, em đã được cha cho làm quen với đàn đá. Ban đầu là những lần cầm thử, gõ thử, rồi dần dần thành đam mê lúc nào không hay. “Lúc nhỏ em thấy lạ, nghe hay nên thích. Sau này học nhiều hơn thì thấy tiếng đàn rất đặc biệt, giống như tiếng của núi rừng mình”, Thị San chia sẻ. Nhờ được tiếp cận sớm và có năng khiếu, đến nay, em đã có thể đánh thành thạo cả 3 thanh trong bộ đàn đá.

Niềm vui của ông Điểu Gié không chỉ là con biết đánh đàn, mà là thấy con hiểu và yêu giá trị văn hóa của dân tộc mình. “Mình già rồi, sau này phải có người trẻ tiếp nối. Con mình biết rồi, mình cũng yên tâm phần nào”, ông nói, ánh mắt ánh lên niềm tin.

Không chỉ trong gia đình, việc truyền dạy còn lan ra cả cộng đồng. Chị Gờ Rếch (SN 1972), Điểu Xoong (SN 1974)... là những thành viên trong đội nghệ nhân, cũng là người gắn bó với đàn đá bằng tất cả sự say mê. Chị Gờ Rếch chia sẻ: “Mình học để biết, để giữ. Thấy các cháu nhỏ bắt đầu quan tâm, mình mừng lắm. Chỉ mong sau này có nhiều người biết đánh, để tiếng đàn không mất đi”.

Hiện nay, đội nghệ nhân đàn đá bon Điêng Đu không chỉ biểu diễn trong các dịp lễ hội, mà còn phối hợp với các trường học để hướng dẫn cho học sinh. Những lớp học không bảng đen, không giáo án, chỉ có những thanh đá và sự kiên nhẫn nhưng lại mang đến những giá trị bền lâu. Các buổi học thường được tổ chức vào thời gian rảnh, khi công việc nương rẫy đã xong. Dù còn nhiều vất vả nhưng ngày càng có nhiều bạn trẻ tham gia, học từng nhịp, từng tiếng, như cách học để hiểu về cội nguồn.

Giữa dòng chảy hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, tiếng đàn đá ở bon Điêng Đu vẫn ngân vang nhờ những con người như ông Điểu Gié, chị Gờ Rếch và cả những người trẻ như em Thị San.

Nguồn:Những người giữ hồn đàn đá ở bon Ðiêng Ðu

Nguyễn Hiền

baolamdong.vn