Thương mại toàn cầu biến động: Doanh nghiệp Việt tìm cơ trong nguy

Chủ động “đọc sóng” thị trường

Nhằm chủ động nhận diện các rủi ro có thể phát sinh trong bối cảnh thị trường vận tải quốc tế biến động mạnh, cuộc khảo sát lần này tập trung thu thập ý kiến từ các doanh nghiệp logistics về thực trạng hoạt động, những khó khăn đang gặp phải cũng như các đề xuất, kiến nghị cần thiết. Thông tin được ghi nhận trước ngày 9/3/2026, qua đó tạo bức tranh cập nhật về khả năng thích ứng của doanh nghiệp trước những biến động từ bên ngoài.

Nội dung khảo sát đi sâu vào việc đánh giá mức độ theo dõi và cập nhật thông tin của doanh nghiệp về tình hình xung đột tại Trung Đông, đồng thời đo lường mức độ ảnh hưởng của các diễn biến địa chính trị này đối với hoạt động logistics. Các doanh nghiệp cũng được đề nghị phản ánh những tác động cụ thể như chi phí cước vận tải gia tăng, thời gian vận chuyển kéo dài, khó khăn trong việc đặt chỗ hoặc tình trạng thiếu hụt container. Bên cạnh đó là các rủi ro liên quan đến dòng tiền, hợp đồng vận chuyển cũng như khả năng tìm kiếm các tuyến vận tải thay thế trong trường hợp chuỗi vận chuyển truyền thống bị gián đoạn.

Không chỉ dừng lại ở việc ghi nhận khó khăn, khảo sát còn tập trung thu thập các giải pháp ứng phó mà doanh nghiệp đang triển khai. Trong đó có những biện pháp như điều chỉnh lại tuyến vận tải, chuyển đổi phương thức vận chuyển, xây dựng các kịch bản dự phòng hoặc tăng cường năng lực quản trị rủi ro trong hoạt động giao nhận.

Theo ông Nguyễn Đức Bình, Tổng Thư ký chuyên trách của VLA, việc thu thập thông tin từ doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây sẽ là nguồn dữ liệu thực tế giúp Hiệp hội đánh giá đầy đủ mức độ tác động của các biến động địa chính trị đối với ngành logistics Việt Nam.

“Thông qua khảo sát, Hiệp hội sẽ tổng hợp ý kiến và kiến nghị của doanh nghiệp để báo cáo, đồng thời đề xuất với Chính phủ và các cơ quan quản lý nhà nước những giải pháp hỗ trợ cần thiết”, ông Bình cho biết.

Ở góc nhìn phân tích thị trường, báo cáo mới nhất từ Bộ phận phân tích của Công ty Chứng khoán VnDirect cho rằng tác động trực tiếp của xung đột Trung Đông đối với doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam không quá lớn. Phần lớn các doanh nghiệp trong nước chủ yếu khai thác tuyến Xuyên Á (intra-Asia) và ít có các hành trình trực tiếp đi qua khu vực chiến sự. Trong bối cảnh giá cước vận tải quốc tế tăng mạnh, các doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam thậm chí có thể hưởng lợi nhờ mặt bằng giá cước toàn cầu đi lên.

Đối với lĩnh vực cảng biển, VnDirect nhận định nhóm doanh nghiệp này nhìn chung ít chịu tác động đáng kể, bởi lưu lượng hàng hóa qua cảng không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi diễn biến chiến sự.

Trong khi đó, theo Bộ phận phân tích của Công ty Chứng khoán VCBS, nhóm ngành vận tải container lại có khả năng hưởng lợi từ sự đứt gãy chuỗi cung ứng do xung đột tại Trung Đông. Khi nhiều hãng tàu quốc tế buộc phải thay đổi hải trình, đi vòng hoặc bị kẹt tại các hub trung chuyển, năng lực vận chuyển hàng hóa toàn cầu sẽ bị thu hẹp đáng kể. Các tuyến vận tải bị xáo trộn khiến tình trạng tắc nghẽn tại cảng gia tăng, thời gian tàu neo đậu kéo dài và nguồn cung vận tải hiệu dụng giảm xuống. Hệ quả là giá cước thuê định hạn tàu container có xu hướng bật tăng.

Ở một góc độ khác, ngành dệt may Việt Nam lại đang theo dõi sát hai biến số lớn: diễn biến xung đột tại Trung Đông và những thay đổi mới trong chính sách thuế quan của Mỹ. Hiện nay, hàng dệt may xuất khẩu vào thị trường Mỹ ngoài mức thuế MFN hiện hành còn phải chịu thêm 10% thuế tạm thời, trong khi khả năng nâng mức thuế bổ sung lên 15% vẫn đang được để ngỏ.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp dệt may cần ưu tiên duy trì năng lực “giữ nhịp” trước những bất định của thị trường. Điều này đòi hỏi sự linh hoạt về tài chính, khả năng quản trị rủi ro liên quan đến tỷ giá và nguyên liệu đầu vào, đồng thời phải chủ động tái cấu trúc chuỗi cung ứng và nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm.

Khi thuế quan cao dần trở thành một “bình thường mới”, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp có khả năng kiểm soát chi phí tốt, đảm bảo tuân thủ chặt chẽ quy tắc xuất xứ và duy trì tốc độ giao hàng nhanh. Đây được xem là những yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp giữ được vị thế trong một thị trường ngày càng nhiều biến động.

Biến động địa chính trị và chi phí logistics gia tăng đang buộc doanh nghiệp Việt phải chủ động “đọc sóng” thị trường.

Doanh nghiệp Việt xoay trục để giữ đơn hàng

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu tiếp tục biến động mạnh, bài toán đặt ra với doanh nghiệp không còn là “chờ thị trường ổn định”, mà là phải chủ động nhận diện rủi ro và tìm kiếm cơ hội ngay trong những biến động đó.

Tại một hội thảo nội bộ của Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) bàn về triển vọng thị trường tháng 3/2026, ông Lê Tiến Trường, Chủ tịch HĐQT Vinatex, nhấn mạnh rằng năm 2026 sẽ tiếp tục là một năm đầy bất định. Các yếu tố như chính sách thuế quan, xung đột địa chính trị hay chi phí logistics gia tăng đang tạo ra nhiều biến số mới cho ngành dệt may. Theo ông, điều này buộc toàn hệ thống phải vận hành với tinh thần chủ động hơn, linh hoạt hơn và đặc biệt phải xây dựng những chương trình hành động cụ thể dựa trên các kịch bản dự báo.

Riêng với thị trường Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của dệt may Việt Nam, ông Trường lưu ý các doanh nghiệp thành viên cần chuẩn bị cho khả năng khách hàng tiếp tục gây sức ép điều chỉnh giá. Trong bối cảnh đó, các đơn vị được khuyến nghị đẩy nhanh tiến độ thực hiện các đơn hàng đi Mỹ, tận dụng giai đoạn thuế bổ sung 10% đang có hiệu lực trong vòng 150 ngày để tối ưu kế hoạch giao hàng. Việc tranh thủ “khoảng thời gian vàng” này có thể giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro nếu chính sách thuế trong thời gian tới tiếp tục thay đổi theo hướng bất lợi.

Đối với thị trường EU, bài toán lại nằm ở yếu tố logistics. Theo ông Trường, các đơn vị cần chuẩn bị trước những phương án giao hàng linh hoạt trong trường hợp tuyến vận tải bị thay đổi, chi phí logistics tăng cao hoặc thời gian vận chuyển kéo dài do tác động từ tình hình địa chính trị.

“Doanh nghiệp cần tính toán lại nhu cầu nguyên liệu, cơ cấu giá thành và tiến độ sản xuất. Việc chủ động tăng tốc nhịp độ sản xuất có thể giúp bù đắp phần thời gian vận tải kéo dài, từ đó hạn chế tối đa nguy cơ giao hàng chậm hoặc phát sinh chi phí ngoài kế hoạch”, ông Trường nhấn mạnh.

Không chỉ dệt may hay logistics, một số ngành khác của Việt Nam thậm chí có thể tìm thấy cơ hội trong những biến động địa chính trị hiện nay. Trong đánh giá mới nhất về tác động của xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, Bộ phận phân tích của Công ty Chứng khoán VCBS cho rằng một số lĩnh vực như cao su và phân bón có thể hưởng lợi nhất định.

Với ngành cao su, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang đẩy giá dầu tăng cao. Điều này kéo theo lo ngại chi phí sản xuất cao su tổng hợp là nguồn cung thay thế cho cao su tự nhiên sẽ tăng mạnh. Thực tế, giá cao su thế giới trong tuần qua đã tăng đáng kể và tiệm cận mốc 2.000 USD/tấn. Xu hướng này được kỳ vọng sẽ mở rộng biên lợi nhuận cho các doanh nghiệp cao su trong thời gian tới.

Trong khi đó, ngành phân bón cũng chịu ảnh hưởng đáng kể từ những biến động tại Trung Đông vố là khu vực chiếm khoảng 20–25% tổng xuất khẩu ure toàn cầu, 30–35% xuất khẩu ammonia và khoảng 10–15% xuất khẩu DAP, MAP. Bất kỳ rủi ro nào làm gián đoạn tuyến vận tải qua eo biển Hormuz đều có thể khiến 15–20% nguồn cung phân bón thương mại toàn cầu bị gián đoạn.

Theo phân tích của VCBS, trong trường hợp giá khí đầu vào tại Việt Nam chưa điều chỉnh theo mức tăng của thị trường quốc tế, các doanh nghiệp sản xuất ure sử dụng nguồn khí nội địa như DCM và DPM có thể cải thiện đáng kể biên lợi nhuận nhờ chênh lệch giữa giá bán xuất khẩu và chi phí nguyên liệu. Bên cạnh đó, do nguồn khí đầu vào được cung ứng trong nước, các doanh nghiệp này ít chịu rủi ro gián đoạn vật lý về nguồn cung, mà chủ yếu chịu tác động từ biến động giá trên thị trường.

Thực tế cho thấy, trong một thế giới ngày càng nhiều bất định từ các chính sách thuế quan mới của Mỹ cho đến xung đột địa chính trị tại Trung Đông, việc “tìm cơ trong nguy” đang trở thành một yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Khả năng dự báo sớm rủi ro, chuẩn bị kịch bản linh hoạt và tăng tốc thích ứng sẽ là yếu tố quyết định vị thế của doanh nghiệp trong giai đoạn tới. Khi những biến động trở thành trạng thái bình thường mới của thương mại toàn cầu, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp đủ năng lực tái cấu trúc, kiểm soát rủi ro và từng bước nâng cấp vị trí của mình trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nguồn:Thương mại toàn cầu biến động: Doanh nghiệp Việt tìm cơ trong nguy

Quang Anh

thuongtruong.com.vn