Trung Á - Lời giải cho bài toán khí đốt châu Âu?

Cùng thời điểm này, các quy định của EU về việc loại bỏ dần khí đốt nhập khẩu từ Nga chính thức có hiệu lực. Tháng 1, Mỹ cung cấp 60% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cho EU.

Khi xung đột Nga-Ukraine xảy ra năm 2022, giá khí đốt tại châu Âu tăng vọt, khiến khu vực này nhận rõ mức độ phụ thuộc vào Moscow. Gần đây, những đe dọa của Tổng thống Mỹ Donald Trump liên quan đến Greenland và việc sử dụng thuế quan như công cụ gây sức ép cũng khiến Brussels lo ngại rủi ro ngược lại: Phụ thuộc quá mức vào khí đốt Mỹ.

Vì mục tiêu khí hậu, châu Âu đang tìm cách thay thế khí đốt bằng năng lượng tái tạo, bơm nhiệt, pin lưu trữ và các tòa nhà tiết kiệm năng lượng hơn. Tuy vậy, khí đốt vẫn sẽ là một phần quan trọng trong cơ cấu năng lượng ít nhất hai thập kỷ tới. Các ngành công nghiệp nặng và hệ thống sưởi của hàng triệu công trình hiện hữu khó có thể chuyển đổi nhanh. Nếu kết hợp công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon, khí đốt vẫn có thể phù hợp với mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

LNG là giải pháp tạm thời được ưu tiên. Tuy nhiên, trong ba nhà cung cấp lớn nhất thế giới, Mỹ có thể thiếu ổn định; Úc ở quá xa và không mở rộng sản lượng; còn Qatar lo ngại các chính sách môi trường của châu Âu và việc EU không muốn ký hợp đồng dài hạn. Các nước xuất khẩu khác như UAE, Nigeria hay Canada chỉ mang tính hỗ trợ, chưa đủ đáp ứng nhu cầu.

Vậy châu Âu còn có thể tìm nguồn khí đốt qua đường ống ở đâu?

Có bảy lựa chọn lớn. Na Uy là nhà cung cấp chủ chốt, nhưng khó tăng mạnh sản lượng từ các mỏ đã khai thác lâu năm. Ở Bắc Phi, khí đốt Algeria bị hạn chế do sản lượng trì trệ và nhu cầu nội địa tăng, trong khi thiếu đầu tư khiến xuất khẩu của Libya gần như về 0 và bản thân nước này cũng thiếu khí.

Khu vực Đông Địa Trung Hải bị cản trở bởi chia rẽ chính trị, khiến tuyến đường tự nhiên từ Israel và Cyprus qua Thổ Nhĩ Kỳ không khả thi. Sản lượng khí tăng thêm nhiều khả năng sẽ được tiêu thụ bởi các nước láng giềng gần như Ai Cập, và có thể là Syria và Lebanon.

Một đường ống nước sâu từ Đông Địa Trung Hải sang Hy Lạp hoặc Ý khó thu hút đủ nguồn vốn để khả thi trong vòng đời 20 năm trở lên, nhất là khi châu Âu dự kiến đã khử carbon trong giai đoạn đó. Cơ hội mong manh là xây dựng đường ống khí tự nhiên có thể chuyển đổi sang vận chuyển hydro sau này.

Iran hiện có xuất khẩu một phần khí đốt sang Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, các vấn đề chính trị, trừng phạt và tình trạng thiếu khí trong nước khiến Iran khó trở thành nhà cung cấp lớn cho châu Âu, dù sở hữu trữ lượng khí lớn thứ hai thế giới.

Iraq, đặc biệt là khu vực Kurdistan, có thể xuất khẩu khí sang Thổ Nhĩ Kỳ rồi sang châu Âu. Các cuộc thảo luận đã kéo dài hơn một thập kỷ. Sản lượng khí tại Kurdistan đang tăng mạnh nhờ nhiều dự án mới. Ankara có thể tận dụng việc hiệp ước điều chỉnh đường ống dầu Iraq qua lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ sắp hết hạn để đàm phán một thỏa thuận rộng hơn, bao gồm cả nguồn cung khí đốt.

Tuy vậy, nhu cầu trong nước của Iraq, các rạn nứt chính trị tại Kurdistan thuộc Iraq và sự phản đối của Baghdad đối với việc người Kurd xuất khẩu độc lập sẽ khiến mọi hoạt động bán khí bị trì hoãn và hạn chế.

Điều đó khiến lựa chọn thứ bảy - và cũng là đáng chú ý nhất - còn lại là khu vực Biển Caspi và Trung Á. Azerbaijan hiện đã là nhà cung cấp quan trọng, xuất khẩu 8 tỷ m³ khí sang châu Âu, trong tổng lượng nhập khẩu của EU khoảng 289 tỷ m³.

Thỏa thuận Southern Gas Corridor không phải là bước đi đầu tiên của Adnoc tại khu vực này. Tập đoàn hiện nắm 30% mỏ khí ngoài khơi Absheron của Azerbaijan và 38% Lô 1 của Turkmenistan, ngay bên kia ranh giới trên Biển Caspi. Doanh nghiệp năng lượng quốc doanh Abu Dhabi cũng đang thảo luận khả năng tham gia mỏ Galkynysh ở Turkmenistan, nhiều khả năng là mỏ khí lớn thứ năm thế giới xét theo trữ lượng còn lại.

Sau nhiều thập kỷ phụ thuộc vào Nga, Ashgabat tìm cách đa dạng hóa tuyến xuất khẩu. Hiện phần lớn khí đốt Turkmenistan được bán sang Trung Quốc, nhưng phải đi qua Uzbekistan và Kazakhstan. Tuyến “Line D” được lên kế hoạch từ lâu, băng qua Tajikistan và Kyrgyzstan, mới đạt tiến triển chậm chạp. Tuyến này có thể chưa cần gấp, sau khi Trung Quốc ký xây dựng đường ống Power of Siberia 2 từ Nga vào tháng 9. Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ tiếp tục cân bằng giữa Moscow và Ashgabat.

Lựa chọn khác của Turkmenistan là hướng Nam. Một phần đường ống Turkmenistan-Afghanistan-Pakistan-India (TAPI) đã được xây dựng tới thành phố Herat ở miền tây Afghanistan. Tuy nhiên, trong bối cảnh Pakistan và Afghanistan giao tranh, còn Islamabad và New Delhi thậm chí không thống nhất nổi việc thi đấu cricket, triển vọng tiếp theo của TAPI rất mờ nhạt.

Phương án lý tưởng nhất là xây dựng một tuyến ống mới qua Biển Caspi, đưa trữ lượng khí khổng lồ của Turkmenistan qua Azerbaijan sang châu Âu. Kế hoạch này bị đình trệ do quan hệ nhạy cảm giữa các nước và sự do dự của Baku trong việc hỗ trợ một đối thủ cạnh tranh. Tuy nhiên, nguồn khí của chính Azerbaijan lại không đủ để thực hiện mục tiêu tăng gấp đôi lưu lượng qua Southern Gas Corridor. Tháng 12, Bộ trưởng Năng lượng Thổ Nhĩ Kỳ Alparslan Bayraktar đã phát tín hiệu tích cực về đường ống xuyên Caspi được chờ đợi từ lâu.

Thổ Nhĩ Kỳ là đồng minh thân cận của Azerbaijan và là mắt xích địa lý then chốt trong mọi tuyến dẫn khí từ Trung Đông hoặc Caspi sang châu Âu. Nước này cũng kiểm soát các tuyến đường ống còn lại đưa khí Nga vào Đông Nam châu Âu, gồm Blue Stream và Turkish Stream.

Ankara đang tìm cách tận dụng vị thế đó để chuyển từ vai trò trung chuyển sang trung tâm khí đốt, nhiều khả năng mua rẻ bán cao. Việc phát triển các mỏ khí mới tại Biển Đen và mở rộng mạnh công suất nhập LNG giúp Thổ Nhĩ Kỳ linh hoạt hơn trong đáp ứng nhu cầu trong nước.

Chính trị xoay quanh các đường ống chạy qua mạng lưới biên giới phức tạp của Trung Á là rất nhạy cảm. Hiệu quả kinh tế cũng có thể gặp thách thức nếu giá khí giảm mạnh do nguồn LNG dư thừa trong vài năm tới. Tuy vậy, Adnoc đang xây dựng được một vị thế đáng chú ý và ngày càng lớn trong các tài sản chiến lược phục vụ an ninh năng lượng của châu Âu.

Nguồn:Trung Á - Lời giải cho bài toán khí đốt châu Âu?

Nh.Thạch

petrotimes.vn